The Project Gutenberg EBook of La Karavano, by Wilhelm Hauff

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: La Karavano

Author: Wilhelm Hauff

Translator: J. W. Eggleton

Release Date: July 14, 2007 [EBook #22070]

Language: Esperanto

Character set encoding: ISO-8859-3

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA KARAVANO ***




Produced by David G. Simpson









TRANSCRIBER'S NOTE:

The Esperanto alphabet consists of 28 letters:  the 26 letters of
the English alphabet, but with "q", "w", "x" and "y" removed, and
six accented letters added.  The accented letters are "c", "g",
"h", "j", and "s" (each with a circumflex accent), and "u" (with
a breve accent).  Since these accented letters are not included
in the ASCII character set, some other means must be used to
represent them.  In this eBook, the accented letters are
represented using ISO-8859-3 (Latin-3) encoding.








LA KARAVANO




WILHELM HAUFF


EL GERMANA LINGVO TRADUKIS
J. W. EGGLETON


Dua eldono

1921




TABELO DE ENHAVO.

Antaparolo
La Karavano
  La Historio pri Kalifo Cikonio
  La Historio pri la Fantomipo
  La Historio pri la Dehakita Mano
  La Savo de Fatme
  La Historio pri Malgranda Muk
  La Fabelo pri la Falsa Princo




ANTAPAROLO.


Wilhelm Hauff naskiis en Stuttgart en 1802.  La famaj germanaj
poetoj Uhland, Kerner, Mrike kaj Hlderlin, al kiuj,
pro ilia komuna patrujo, oni donis la nomon "_Schwbischer
Dichterkreis_" (Svabuja poetaro), estis liaj samtempuloj kaj
samlandanoj.  Kvankam Hauff mem, kiel literatura geniulo, staras
eble malpli alte, ol la us nomitaj, liajn verkojn oni ankora
hodia legas kun plej granda uo, kaj i tiun popularecon la
atoro de la mondkonataj _Fabeloj_ certe uldas precipe al sia
arma arto rakontista.  Kelkaj liaj fabeloj rememorigas forte
pri _Mil kaj unu Noktoj_; aliaj estas la stilo pure germanaj.
Brilantan talenton de satiristo li ofte montras en siaj noveloj,
k.e. en _Der Mann im Mond_ (la viro en la luno), verko, kiu unua
alportis al li famon.  Alia lia efverko estas lia
_Lichtenstein_, rimarkinda kiel la unua grava historia romano en
germana literaturo; i estas grandparte imitao la Scott kaj
bazias sur romantika legendo de la Hauff'a hejmlando
(Wrttemberg).

Anka bonegajn versaojn Hauff postlasis al ni: veraj
"Volkslieder" (popolaj kantoj) fariis kelkaj liaj militistaj
lirikoj, k.e. _Morgenrot_ (matenruo).  Frutempa morto trafis la
poeton en lia naskurbo en la jaro 1827.

Por konigi anka al la esperantista mondo gravan germanan
verkiston, kaj por prezenti al iuj karaj samideanoj novan
amuzan legaon, espereble tagan por montri la absolutan
sufiecon, ja la mirindajn kapablojn de la _sola_ Lingvo
Internacia, mi entreprenis tiun i tradukon de ses el la
Hauff'aj fabeloj.  Neniel mi miros nek malojos, se la lingva
stilo de tiu i libreto ne plaos; sed mia laboro ne estos
vana, se bonvolaj kritikantoj konsentos pri ia fideleco al la
fundamento de la amata Lingvo, kaj se germanaj amikoj in juos
sufie fidela al la originalo.  Mi plenumas agrablan devon, kiam
mi esprimas i tie mian plej koregan dankon al la Redaktoroj de
_The British Esperantist_ -- kie, sub la titolo "_Fabeloj_,"
_La Karavano_ jam aperis -- pro la multaj kaj grandvaloraj
konsiloj, per kiuj ili afable kunlaboradis en la verkado de la
sekvantaj paoj.

J. W. Eggleton.

Haubinda (Germanujo),
  la 28an de Aprilo, 1910.




LA KARAVANO.


Trapasis foje la dezerton granda karavano.  Sur la vastega
ebenao, kie nenio vidias krom sablo kaj ielo, jam adiis
malproksime sonoriletoj de kameloj kaj arentaj tintiletoj de
evaloj.  Densa polva nubo, in antairanta, anoncis ian
proksimecon; kaj iam, kiam vento dispelis la nubon, blindigis
la okulojn brilegaj armiloj kaj vestoj lumradiantaj.

Tiel montriis la karavano al homo, kiu de l' flanko alrajdis al
i.  Li sidis sur bela araba evalo, kovrita per tigra felo; de
la helrua rimenao pendis arentaj sonoriletoj; kaj sur la
kapo de l' evalo flirtadis bela ardea plumfasko.  La rajdanto
havis noblan aspekton, kaj liaj vestoj estis konformaj al la
belegeco de lia evalo.  Blanka turbano, rie brodita per oro,
kovris lian kapon; la jako kaj la ampleksa pantalono estis fajre
ruaj; kaj je lia flanko pendis kurba ritenila glavo.  Lia
turbano, malsuprentirita survizaen; liaj nigraj okuloj,
fulmebrilantaj el sub tufaj brovoj; lia longa barbo dependanta
sub hoka nazo, -- io i tio donis al la rajdanto aspekton
sovaan kaj maltimegan.  Kiam li troviis proksimume kvindek
paojn de la fronto de l' karavano, li pikis la evalon, kaj
post kelke da momentoj atingis la antagvardion.  Tiel
eksterordinare estis vidi rajdanton, kiu sola trapasas la
dezerton, ke la karavanaj gardistoj eketendis kontra li siajn
lancojn, pro timo pri ia atako.

"Kion vi volas fari?" ekkriis la rajdanto, vidante ke oni tiel
bataleme akceptas lin.  "u vi kredas, ke unu sola homo atakos
vian karavanon?"

La gardistoj, konfuziinte, relevis la lancojn; ilia estro
alrajdis al la fremdulo kaj demandis, kion li deziras.

"Kiu estas la posedanto de i tiu karavano?" demandis la
rajdanto.

"Al _unu_ sinjoro i ne apartenas," respondis la alia, "sed
al kelkaj komercistoj, kiuj el Mekka vojiras hejmlanden, kaj
kiujn ni kondukas tra la dezerto, ar ofte atakadas la
vojaantojn iuspeca kanajlaro."

"Konduku min do al la komercistoj," petis la fremdulo.

"Tio ne povas ankora farii," respondis la oficiro, "ar
ni devas antaeniri senhalte, kaj la komercistoj trovias
malantae, je interspaco de almena kvaronhora vojo.  Sed se vi
volas rajdi kun mi, is ni haltos por preni la tagmezan ripozon,
mi plenumos vian deziron."

La fremdulo respondis nenion; li deligis de la selo sian longan
pipon kaj komencis forte fumi, rajdante apud la gardistestro.
Tiu i lasta tute ne sciis, kion li devas pensi pri la
nekonatulo; li ne kurais rekte demandi lin pri lia nomo; kaj
kiam, ruze rimarkigante, "Jen bonan tabakon vi fumas," a,
"Belege paadas via evalo," li tiel provis iniciati
interparoladon, "Jes, jes!" respondis iam la fremdulo,
mallonge.  Fine ili alvenis al la loko, kie oni volis tagmeze
ripozi.  Stariginte garde sian tamenton, la efgardisto faris
halton kaj atendis, kune kun la fremdulo, la alvenon de la
karavano.  Preterpasis tridek peze aritaj kameloj, kiujn
kondukis armitaj homoj.  Poste venis, sur belaj evaloj, la kvin
komercistoj, al kiuj apartenas la karavano, -- plejparte
grandauloj, kun mieno tre serioza; unu el ili ajnis tamen
multe pli juna, pli gaja kaj pli vigla, ol la aliaj.  La
procesion fermis arego da kameloj kaj aroevaloj.

Oni starigis tendojn, irka kiuj oni ronde lokis la kamelojn
kaj evalojn.  En la mezo staris granda tendo el blua silko.
Tien la gardistestro alkondukis la fremdulon.  Enirinte tra la
kurteno de l' tendo, ili ekvidis la kvin komercistojn, kiuj sidis
sur orbroditaj kusenoj; nigraj sklavoj prezentis al ili
manaojn kaj trinkaojn.

"Kiun vi enirigas i tien?" alparolis la plej juna komercisto
la efgardiston.

Anta ol tiu i povis respondi, la fremdulo diris; "Mia nomo
estas Selim Baru, kaj mi venas el Bagdado.  Vojaante
Mekka'on, mi estis kaptita de rabista bando, sed anta tri tagoj
mi sekrete liberigis min.  La granda Profeto adigis al mi, de
malproksime, la sonorilojn de via karavano; tiel fariis, ke jen
mi estas e vi.  Permesu, ke mi vojau kun vi.  Vian protekton
vi ne donos al malindulo; kaj kiam vi atingos Bagdadon, mi rie
rekompencos vin, ar mi estas nevo de la grandveziro."

La plej maljuna komercisto prenis la parolon.  "Selim Baru,"
diris li, "estu bonvena en nia ombro!  oje ni helpos vin.  Sed
anta io sidiu, kaj manu kaj trinku kun ni."

Selim Baru sidiis e la komercistoj kaj manis kaj trinkis
kun ili.  Post la manado, la sklavoj forigis la vazaron kaj
alportis longajn pipojn kaj turkan sorbedon.  Longatempe la
komercistoj sidis silentaj, elspirante la bluajn tabaknubetojn
kaj rigardante, kiel ili ringias kaj malvolvias kaj fine
malaperas en la aero.  Fine la juna komercisto rompis la
trankvilon.

"Jam de tri tagoj ni tiel sidadas," diris li, "jen e tablo,
jen sur evalo, kaj neniam ni forpelis la tempon per ia amuza
distrao.  Mi sentas grandan enuon, ar mi estas kutiminta vidi
post manado dancistojn a adi kantojn kaj muzikon.  u vi
scias pri nenia rimedo, amikoj miaj, por amuze pasigi la
tempon?"

La kvar pli maljunaj komercistoj darigis fumi kaj ajnis
profunde mediti, sed la fremdulo parolis: "Permesu, ke mi faru
al vi jenan proponon.  Mi opinias ke, e iu restadejo, unu el
ni povas ion rakonti al la aliaj.  Tiamaniere ni agrable pasigus
la tempon."

"Selim Baru, vi diris la veron," ekkriis Amet, la plej
maljuna el la komercistoj.  "Ni akceptu la proponon."

"Mi ojas, ke la propono plaas al vi," diris Selim; "kaj
por ke vi sciu, ke mi deziras nenion maljustan, mi mem faros la
komencon."

La kvin komercistoj, tre kontentaj, pliproksimiis unu al alia
kaj igis la fremdulon sidii en la mezo.  La sklavoj replenigis
la pokalojn, denove plentopis la pipojn de siaj sinjoroj kaj
alportis ardantajn karbojn por ekbruligi la tabakon.  Dume
refreigis Selim sian voon per plengoro da sorbedo,
forpuis de la buo sian longan barbon, kaj ekparolis: "Adu
do la historion pri Kalifo Cikonio."




La Historio pri Kalifo Cikonio.


I.


Foje, en bela posttagmezo, sidis komforte sur sia kanapo Kalifo
asid de Bagdado.  Li estis iom dorminta, ar varmege estis
tiutage, kaj nun, post la dormeto, li havis tre bonhumoran
mienon.  Li fumis per longa palisandra pipo, trinkis de tempo al
tempo iom da kafo, kiun veris al li lia sklavo, kaj iufoje,
kiam plais al li la gusto de l' trinkao, li kontente karesis
al si la barbon.  Unuvorte, la kalifo fartis videble tre bone.
En i tiu horo estis tre agrable interparoladi kun li, ar li
estis tiam plej malsevera kaj afabla.  uste tial vizitis lin
iutage irka tiu horo lia grandveziro Mansor.  Anka en i
tiu tago li venis; sed li havis, tute kontra sia kutimo, tre
enpensian mienon.  La kalifo eligis iom la pipon el la buo
kaj diris: "Pro kio vi faras tiel mediteman vizaon,
grandveziro?"

La grandveziro, kruciginte la brakojn sur la brusto, sin klinis
anta sia sinjoro kaj respondis: "Sinjoro, u mi faras
mediteman vizaon, mi ne scias: sed malsupre, anta la palaco,
staras kolportisto, kaj li havas tiel belajn vendotaojn ke mi
agrenias pro tio, ke mi ne havas provizon da superfluaj
moneroj."

La kalifo, kiu jam de longe volis fari al sia grandveziro ian
amikaon, sendis malsupren sian nigran sklavon, por alvenigi la
kolportiston.  Post momento revenis la sklavo, kune kun la
kolportisto.  i tiu estis dika malaltkreskulo, nigrebrunvizaa
kaj ifone vestita.  Li portis keston, en kiu troviis
iuspecaj vendotaoj: perloj kaj ringoj, rie ornamitaj
pistoloj, pokaloj kaj kombiloj.  La kalifo kaj lia veziro
esploris ion; fine, la kalifo aetis por si mem kaj por Mansor
belajn pistolojn; por la edzino de l' veziro, kombilon.  Kiam la
kolportisto komencis refermi sian kofron, la kalifo ekvidis
malgrandan tirkeston kaj demandis, u anka tie trovias
komercaoj.  La kolportisto malfermis la tirkeston, kaj oni
vidis en i skatoleton plenan de nigreta pulvoro kaj paperfolion
kun stranga skribao kiun nek la kalifo nek Mansor povis legi.

"Mi ricevis i tiujn amba objektojn de komercisto, kiu trovis
ilin sur la strato en Mekka," diris la kolportisto.  "Mi ne
scias, kion ili enhavas.  Por malalta prezo mi metas ilin je via
dispono; al mi ili utilas nenion."

La kalifo, kiu amis havi en sia biblioteko antikvajn
manuskriptojn, e se li ne povis legi ilin, aetis la
skribaon kaj la skatolon kaj forpermesis la kolportiston.  Sed
la kalifo pensis, ke li plezurege sciius, kion la skribao
enhavas.  Tial li demandis la veziron, u li ne konas iun, kiu
povas in deifri.

"Favora mia estro!" respondis i tiu; "apud la granda moskeo
loas homo, kiun oni nomas Selim la Saa; tiu komprenas iujn
lingvojn; venigu lin; eble li konas la misterajn figuraojn."

Balda aperis la saa Selim.

"Selim," parolis al li la kalifo, "vi estas, ladire, tre
saa; rigardu do i tiun skribaon kaj sciigu min, u vi
povas in legi.  Se vi sukcesos in legi, vi ricevos de mi
novan festenan veston; sed se ne, vi ricevos dek-du survangojn
kaj dudek-kvin plandobatojn, ar en tiu okazo oni malprave nomas
vin Selim la Saa."

Selim sin klinis kaj diris: "Efektiviu via volo, sinjoro!"

Dum longa tempo li atente rigardis la skribaon, poste ekkriis
subite: "Tio estas latinao, sinjoro; oni pendigu min, se i
ne estas latinao."

"Diru, kion i enhavas," ordonis la kalifo, "se latinao i
estas."

Selim tradukis: "Ho vi, kiu ajn trovos i tion, ladu Allah'on
pro lia favorkoreco!  Kiu enflaros la pulvoron en i tiu
skatoleto kaj diros: _Mutabor_, tiu povos sin aliformigi en kiun
ajn beston kaj komprenos la lingvon de la bestoj.  Por reveni en
sian homan figuron, li klinu sin trifoje orienten kaj rediru tiun
saman vorton.  Sed, post la aliformio, gardu vin, ke vi ne
ridu; alie la sorvorto tute malaperos el via memoro, kaj vi
restos besto."

Kiam Selim la Saa finis legi, pleniis de ojo la koro de l'
kalifo.  Li ordonis al la saulo ure promesi, ke li al neniu
malkovros la sekreton, donacis al li belan veston kaj foririgis
lin.  Kaj al sia grandveziro li diris: "Jen bonegan aeton ni
faris, Mansor.  Kiel oje mi atendas la momenton, kiam mi farios
besto!  Morga matene vi venu al mi.  Poste ni iros kune sur la
kamparon, enflaros iomete el mia skatoleto, kaj askultos, kion
oni paroladas en aero kaj sub akvo, en arbaro kaj sur kampo."


II.


En la sekvinta tago, Kalifo asid apena matenmanis kaj sin
vestis, jam venis la grandveziro, por akompani lin, la ordono,
dum la promeno.  La kalifo metis en sian zonon la skatoleton kun
la magia pulvoro; kaj ordoninte al sia sekvantaro resti hejme, li
ekvojiris kun la sola grandveziro.  Ili iris en la komenco tra la
vastaj ardenoj de l' kalifo; sed vane ili irkaspionadis je
io vivanta, por ekprovi la grandfaraon.  Fine la veziro
proponis, ke oni iru is lageto, kie li ofte vidis multe da
bestoj, precipe cikonioj, kiuj iam kaptis lian atenton per sia
blekado kaj grava sintenado.

La kalifo aprobis la proponon de sia veziro, kaj ili amba iris
al la lageto.  Alveninte, ili ekvidis cikonion, kiu gravmiene
paadis tien kaj i tien, serante ranojn kaj iom blekante de
tempo al tempo.  Sammomente ili ekvidis, tre alte en la aero,
duan cikonion, alflugantan tiuregionen.

"Mi vetas je mia barbo, nobla sinjoro," diris la grandveziro,
"i tiuj amba longakruruloj kondukas unu kun la alia belan
interparoladon.  Se ni do farius cikonioj?"

"Bone dirita," respondis la kalifo.  "Sed ni antae pripensu,
kiamaniere oni rehomias. -- Jen mi trovis: trifoje kliniinte
orienten kaj dirinte _Mutabor_, tiel mi refarias kalifo, kaj vi
veziro.  Sed pro la ielo ne ridu, alie ni pereos."

Dirante tion, la kalifo rimarkis, ke la alia cikonio, fluganta
super ilia kapo, proksimias malrapide al la tero.  Tuj li
eltiris el la zono la skatoleton, enflaris forte, prezentis in
al la grandveziro, kiu anka enflaris, kaj amba kriis:
_Mutabor!_

Malvelis al ili la kruroj kaj iis maldikaj kaj ruaj: la
belaj flavaj pantofloj de l' kalifo kaj de lia kunulo fariis
malbelformaj cikoniaj piedoj; la brakoj fariis flugiloj; la
kolo eliis el la ultroj kaj longiis unu ulnon; la barbo ne
estis plu, kaj molaj plumoj kovris la korpon.

"Vere, vi havas tre belan bekon, grandvezira moto," parolis
la kalifo, post longedara mirego.  "Per la barbo de l'
Profeto, de kiam mi vivas, mi vidis nenion similan."

"Mi dankas plej humile," respondis la grandveziro,
riverencante; "sed miaflanke, mi kuraas certigi vin, ke Via
Alteco havas preska pli belan aspekton kiel cikonio, ol kiel
kalifo.  Sed, se plaas al vi, ni iru askulti tiujn niajn
samrasanojn, kaj ekscii, u ni efektive povas paroli cikonie."

Intertempe, la alia cikonio atingis la teron.  i purigis al si
la piedojn per la beko, ordigis sian plumaron kaj ekproksimiis
al la unua cikonio.  La novaj cikonioj rapidiris antaen, kaj
adis, je sia granda miro, jenan interparoladon: --

"Bonan tagon, Sinjorino Longakrur'; jam tiel frue sur kampo?"

"Plej bonan dankon, kara Fralino Blekbek'.  Mi us seris
mian matenmaneton.  u vi ne volas akcepti ranfemureton a
kvaroneton de lacerto?"

"Mi humile vin dankas; hodia mi absolute ne havas apetiton.
Cetere mi venis sur la herbejon pro tute alia motivo.  Mi devas
danci hodia anta la gastoj de mia patro; tial mi volas nun,
private, ekzerci min iome."

Nun la cikoniino faris tra la kampo plej strangajn paojn.  La
kalifo kaj Mansor, mirigitaj, sekvis in per la okuloj.  Sed
kiam i stariis pentrinde sur unu piedo kaj samtempe svingadis
gracie la flugilojn, ili ne plu povis sin deteni; elliberiis el
iliaj bekoj nekontrastarebla ridado; kaj pasis longa tempo,
anta ol ili reakiris la memregadon.  La kalifo unua ekregis
sin.  "Vere, tio estis erco," ekkriis li, "kiu per oro ne
estus pagebla.  Domae, ke la malsaaj bestoj lasis sin
fortimii per nia ridado; alie ili certe estus anka
kantintaj!"

Sed nun al la grandveziro venis en la kapon, ke malpermesite
estas ridi en la aliformia stato.  Li diris al la kalifo sian
timon.

"Per Mekka kaj Medina!  Malbona erco estus, se mi devus resti
cikonio.  Penu do rememori la vortaon; al mi i ne volas
reveni.

"Trifoje ni devas klinii orienten, dirante samtempe:  Mu --,
Mu --, Mu --."

Ili turnis sin orienten kaj seninterrompe kliniis, tiel ke
iliaj bekoj preska tuis la teron.  Sed, ho ve!  Forfluginta
estis la magia vorto; kiel ajn ofte la kalifo kliniadis, kaj
kiel ajn pasie lia veziro kunkriadis Mu --, Mu --, iu memoro
pri i estis perdita; kaj la kompatinda kalifo kaj lia veziro
estis kaj restis -- cikonioj!


III.


Malojaj, la ensoritoj vagadis tra la kamparo.  Ili tute ne
sciis, kion fari en i tiu malfelio.  El sia cikonia hato
ili ne povis eliri; e en la urbon ili ne povis reveni, por sin
rekonigi; ar kiu kredus al cikonio, ke i estas la kalifo?
Kaj e se oni kredus tion, u la Bagdadanoj nomus kalifo
cikonion?

Dum multe da tagoj ili irkavagadis, mizere nutrante sin per
kampaj fruktoj, kiuj ne estis por ili facile maneblaj pro iliaj
longaj bekoj.  Cetere ili ne havis apetiton por lacertoj kaj
ranoj, ar ili timis difekti al si la stomakon per tiaj
frandaoj.  Ilia sola plezuro en i tiu maloja situacio estis
tio, ke ili povas flugi; kaj ofte ili flugis sur la tegmentojn de
Bagdado, por vidi, kio okazas en la urbo.

En la unuaj tagoj ili rimarkis grandan movadon kaj funebron sur
la stratoj.  Sed irka la kvara tago post ilia ensoro,
sidante sur la palaco de l' kalifo, ili ekvidis, malsupre sur la
strato, belegan procesion.  Eksonis tamburoj kaj fajfiloj.  Homo
en rua orebrodita mantelo sidis sur multornamita evalo;
irkais lin brilaj servistoj.  La duona Bagdado kuradis post
li; kaj iuj kriadis: "Vivu Mizra!  Saluton al la estro de
Bagdado!"  Nun rigardis sin reciproke la du cikonioj sur la
palaca tegmento, kaj Kalifo asid parolis:

"u vi jam ekkomprenas, kial mi estas ensorita, grandveziro?
Tiu Mizra estas filo de mia ismorta malamiko, la potenca
soristo Kanur, kiu, en malbona horo, uris venon al mi.
Tamen mi ankora ne perdis esperon.  Venu, fidela partoprenanto
de mia malfelio; ni iru al la tombo de l' Profeto; eble en
sankta loko la soro malplenumios."

Ili leviis de la tegmento de l' palaco kaj ekflugis la la
direkto de Medina.

Sed ne bone prosperis al ili la flugado, ar amba cikonioj
ankora malmulte sin ekzercadis.

"Ho ve!" ekemis la grandveziro post kelke da horoj, "kun
afabla permeso de via kalifa moto, balda finios miaj
fortoj; vi flugas ja multe tro rapide.  Cetere, jam vesperiis,
kaj ni farus bone, serante restadejon por la nokto."

asid askultis favore la peton de sia servisto; kaj ar li
ekvidis, malsupre en la valo, ruinon, kiu ajnis, kvaza i
donus rifuejon, ili flugis tien.  La loko, kie ili intencis
pasigi i tiun nokton, estis en pasinta tempo, laajne,
kastelo.  Belaj kolonoj elstaris el la ruinoj.  Kelkaj pli-malpli
bone konservitaj ambroj atestis pri la iama belegeco de la
domo.  asid kaj lia akompananto irkairis tra la koridoroj,
serante sekan loketon.  Subite haltis cikonio Mansor.

"Granda sinjoro," li diris mallate, "estas ja, mi scias,
malsae de la flanko de grandveziro, e pli malsae de la
flanko de cikonio, timi fantomojn.  Sed maltrankvilege estas al
mi en la koro, ar tutproksime mi bone adis plendsonojn kaj
emegojn."

Nun haltis anka la kalifo kaj klare ekadis mallatan
ploradon, kiu pli kredeble apartenis al homo, ol al besto.  Plena
de espero, li volis direkti sin tien, el kie venis la plendaj
sonoj; sed la veziro kaptis lin je la flugilo per la beko, kaj
petegis lin, ke li ne etu ilin en novajn nekonatajn danerojn.
Sed vane!  La kalifo, kiu havis brave batantan koron e sub la
cikonia flugilo, eliris sin kun perdo de kelke da plumoj kaj
rapidiris antaen en malluman koridoron.  Li alvenis balda al
pordo, kiu ajnis nur duone fermita kaj tra kiu li klare
ekadis emetojn kaj iom da plorkriado.  Li pue malfermis la
pordon per la beko, sed, mirigita, ekhaltis sur la sojlo.  En la
ruiniinta ambro, kiun eta kradfenestro nesufie lumigis, li
ekvidis grandan striginon, sidantan sur la tero.  Grandaj larmoj
rulfluadis el iaj rondaj okulegoj, kaj per raka voo i
elsonigis el la kurba beko siajn emojn.  Sed kiam i ekvidis
la kalifon kaj lian veziron, kiu intertempe anka eniris, tiam
i eligis latan ojkriadon.  Gracie, per la brunemakulita
flugilo, i elviis el la okuloj la larmojn; kaj, je la granda
miro de l' du eestantoj, i ekkriis en bona, homa lingvo
araba:

"Ho cikonioj, estu bonvenaj!  Vi estas por mi bona antasigno
de mia savio; ar estas al mi antadirite, ke per cikonioj
venos al mi granda felio."

Rekonsciiinte de sia mirego, la kalifo faris riverencon per sia
longa kolo, gracie aranis siajn maldikajn krurojn, kaj diris:

"Strigino!  Juante la viaj vortoj, mi devas vin kredi mia
kunsuferantino.  Sed ho ve!  Via espero, ke per ni venos via
savo, estas vana.  Vi mem konfesos nian senpovecon, kiam vi
ados nian historion."

La strigino petis lin rakonti, kaj la kalifo rakontis, kion ni
jam scias.


IV.


Kiam la kalifo finis sian historion, la strigino dankis lin kaj
diris:

"Adu anka mian historion kaj sciiu, ke mi estas ne malpli
malfelia, ol vi.  Mia patro estas la Reo de Hindujo; mi, lia
malfelia solfilino, nomias Lusa.  Tiu soristo Kanur, kiu
ensoris vin, etis anka min en la malfelion.  Unu tagon li
venis al mia patro kaj petis pri mia mano por sia filo Mizra.
Sed mia patro, homo ekkolerema, ordonis malsupreneti lin de la
tuparo.  Tamen prosperis al la malnoblulo sub alia formo denove
alteliri proksime al mi.  Foje, kiam mi volis trinki en mia
ardeno ion refreigan, li alportis al mi, sin alivestinte kiel
sklavo, trinkaon, kiu anis min en i tiun abomenan
figuron.  Svenintan pro teruro, li portis min i tien, kaj
kriegis en miajn orelojn, per terura voo:  'i tie vi restu,
malbelega, e de la bestoj malestimata, is via morto, a is
iu deziros propravole edzii kun vi e en i tiu monstra
formo.  Tiel mi venas min al vi kaj al via malhumila patro.'
De tiu tempo forpasis multe da monatoj.  Sola kaj maloja, mi
vivas kiel ermitino en i tiu ruino, abomenata de la mondo kaj
e de la bestoj.  La bela naturo estas fermita por mia rigardo;
ar tage mi estas blinda, kaj nur kiam la luno superutas per
sia pala lumo i tiujn murojn, defalas de miaj okuloj la
vualo."

La strigino esis paroli, kaj denove forviis per la flugilo la
larmojn, kiujn eltiris la rakontado pri ia doloro.

La kalifo estis, dum la rakontado de l' reidino, profundiinta
en medito.

"Se mi ne tute eraras," diris li, "estas sekreta rilato inter
via malfelio kaj mia.  Sed kie mi trovos la solvon de i tiu
enigmo?"

La strigino respondis: "Ho sinjoro, mi havas la saman
antasenton, kiel vi; ar foje, en mia plej juna ao,
antadiris al mi saa virino, ke cikonio alportos al mi grandan
felion.  Eble mi scias anka, kiel ni povos nin savi."

La kalifo, tre mirigita, demandis, pri kia savrimedo i pensas.

"La soristo, kiu nin amba malfeliigis," diris i,
"venas iumonate unu fojon en i tiun ruinon.  Ne malproksime
de i tiu ambro estas salono.  Tie li havas la kutimon
festenadi kun multaj siaj similuloj.  Multfoje mi jam
subaskultis ilin tie.  Tiahore ili rakontas unuj al aliaj siajn
hontindajn faraojn.  Eble li tiam elparolos la sorvorton,
kiun vi forgesis."

"Kara mia reidino," ekkriis la kalifo, "parolu!  Kiam li
venos?  Kie estas la ambrego?"

La strigino momenton silentis; poste i parolis: "Ne malplau
al vi mia peto!  Nur la unu kondio mi povos plenumi vian
deziron."

"Parolu, parolu!" kriis asid.  "Ordonu!  ian kondion mi
akceptos."

"Mi do tre dezirus esti samtempe libera, kiel vi; sed tio povos
farii, nur se unu el vi donos al mi sian manon."

La propono ajnis iom konsterni la cikoniojn; kaj la kalifo
faris signon al sia servisto, ke li eliru kun li por unu momento.

"Grandveziro," diris la kalifo, kiam ili staris aliflanke de l'
pordo, "tio estas sensenca negoco; sed vi -- vi ja povas bone
in preni."

"Kion vi diras!" respondis la alia; "por ke mia edzino elgratu
al mi la okulojn, kiam mi revenos hejmen?  Krom tio, mi estas jam
grandaulo, kaj vi, kontrae, ankora juna kaj frala; vi do
povus pli konvene doni la manon al juna kaj bela reidino."

"uste jen estas!" ekemis la kalifo, melankolie mallevante la
flugilojn.  "De kie vi scias, ke i estas juna kaj bela?  Jen
kion mi nomas: 'Aeti katon en fermita sako'!"

Dum longa tempo ili penadis por influi unu la alian.  Sed fine
konvinkiinte, ke lia veziro preferus resti cikonio, ol edzii
kun la strigino, la kalifo mem decidiis plenumi la kondion.
Granda estis la ojo de l' strigino.  i konfesis, ke ili ne
povus veni en pli oportuna tempo, ar jam en i tiu nokto
verajne kunvenos la soristoj.

Kune kun la cikonioj i forlasis la ambron, por konduki ilin
en la salonon.  Ili iris longatempe tra malluma koridoro.  Fine,
renkonte al ili, tra duone ruiniinta muro, elradiis hela lumo.
Kiam ili tie alvenis, la strigino konsilis al ili sin teni
absolute senbrue.  Tra la truo, anta kiu ili staris, ili povis
superrigardi grandan salonon.  i estis irkaita de kolonoj
kaj belege ornamita.  Multe da koloraj lampoj anstatais la
tagan lumon.  En la mezo de l' ambrego staris ronda tablo,
arita per multaj elektitaj manaoj.  irka la tablo
etendiis kanapo, sur kiu sidis ok viroj.  En unu el tiuj i la
cikonioj rekonis la kolportiston, kiu vendis al ili la
sorpulvoron.  Lia najbaro petis lin, ke li rakontu siajn plej
novajn faraojn.  Li do rakontis interalie la historion pri la
kalifo kaj lia veziro.

"Kaj kian vorton vi donis al ili?" demandis lin alia soristo.

"Tre malfacilan latinan vorton: _Mutabor_."


V.


Adinte tion e sia murtruo, la cikonioj preska
senkonsciiis de ojo.  Ili kuris tiel rapide per siaj longaj
kruroj al la pordego de l' ruino, ke la strigino apena povis
ilin sekvi.  Tie diris la kalifo, kortuita, al la strigino:

"Savintino de mia vivo kaj de la vivo de mia amiko, akceptu min
kiel vian edzon, en eterna dankemo pro tio, kion vi faris por
ni."

Poste li turnis sin orienten.  Trifoje la cikonioj klinis siajn
longajn kolojn al la suno, kiu us leviis malanta la montoj;
_Mutabor_, ili kriis; kaj en la sama momento ili estis
reanitaj.  ojegante pro la retrovita vivo, irkaprenis
sin reciproke sinjoro kaj servisto, kun rido kaj ploro.  Sed kiel
priskribi ilian miregon, kiam ili rigardis irkaen?  Bela
sinjorino, brilege vestita, staris anta ili.  Ridetante, i
donis al la kalifo la manon.  "u vi ne rekonas plu vian
striginon?" i diris.  Estis i!  Tiagrade armis la kalifon
iaj beleco kaj gracieco, ke li ekkriis: estas lia plej granda
felio, ke li fariis cikonio.

Nun ili iuj ekvojais kune Bagdadon.  La kalifo trovis en siaj
vestoj ne sole la skatoleton kun la magia pulvoro, sed anka
sian monujon.  Li do aetis en la plej proksima vilao ion,
kion ili bezonis por la vojao; kaj balda ili atingis la
pordegojn de Bagdado.  La alveno de l' kalifo elvekis tie grandan
miron.  Oni estis proklaminta lin mortinta; tial multe ojis la
popolo, rehavante sian amatan estron.

Sed des pli forte ekbrulis ilia malamo al la trompisto Mizra.
Ili are eniris en la palacon, kaj kaptis la maljunan soriston
kaj lian filon.  La maljunulon forsendis la kalifo en la saman
ruinan ambron, kie lois iam la reidino, kiel strigino, kaj
tie li ordonis pendigi lin.  Sed al la filo, kiu nenion komprenis
pri la artifikoj de la patro, la kalifo permesis elekti, u li
volas morti a enflari.  Kiam li elektis tion i lastan, la
grandveziro prezentis al li la skatoleton.  Unu fortan enflaron;
kaj la magiplena vorto de l' kalifo aliformigis lin cikonio.  La
kalifo ordonis enfermi lin en fera kao, kiun oni starigis en la
ardeno de l' palaco.

Longe kaj felie vivis Kalifo asid kun sia edzino, la
reidino.  Liaj plej feliaj horoj estis iam tiuj, en kiuj la
grandveziro, posttagmeze, vizitis lin.  Tiam ili paroladis ofte
pri la cikonio-aventuro; kaj se la kalifo estis pli ol kutime
gajhumora, li bonvole konsentis imiti la grandveziron, montrante
kian mienon li havis kiel cikonio.  Serioze, per tre rektigitaj
kruroj, li maradis tra la ambro, blekadis, svingadis la
brakojn, kvaza ili estus flugiloj, kaj montris, kiel la
grandveziro vane sin klinis orienten kaj kriis, "Mu --, Mu --."
Al Sinjorino Kalifedzino kaj iaj infanoj i tiu prezentado
faris iufoje grandan plezuron; sed se la kalifo ne volis esi
blekadi kaj kliniadi kaj kriadi, "Mu --, Mu --," la veziro,
ridetante, minacis sciigi al Sinjorino Kalifedzino, kion oni
pridiskutadis e la pordo de Reidino Strigino.

Kiam Selim Baru finis sian rakonton, la komercistoj esprimis
grandan kontention pri lia historio.  "Efektive, forpasis
nerimarkite la tuta posttagmezo," diris unu el ili, disovante
la kovrilon de la tendo.  "Malvarmete blovas la vespera vento;
ni do povus bone darigi nian vojaon."  Liaj kunvojaantoj
konsentis; oni kunmetis la tendojn, kaj la karavano reekiris en
sia kutima marordo.

Preska la tutan nokton ili rajdis antaen; ar brulvarmege
estis dum la tago, sed la stelplenaj noktoj estis tre
refreigaj.  Fine ili alvenis al oportuna restadejo, starigis la
tendojn, kaj kuiis dormi.  Pri la fremdulo la komercistoj
zorgis kvaza pri sia plej honorinda gasto.  Unu donis al li
kusenojn, alia kovrilojn, tria sklavojn; unuvorte, en iuj
rilatoj oni servis lin, kvaza li estus hejme.  Jam komenciis
la plej varmegaj horoj de l' tago, kiam ili ree leviis; kaj
unuanime ili decidis resti i tie is la vespero.  Post komuna
tagmano, ili denove pliproksimiis unu al alia; kaj la juna
komercisto sin turnis al la plej aa kaj diris:

"Selim Baru agrabligis por ni la hieraan posttagmezon; nu,
Amet, u anka vi rakontus al ni ion, a okazintaon el via
longa vivo, kiu sendube estas ria je aventuroj, a iun belan
fabelon?"

Amet silentis dum kelka tempo, kvaza sendecida, u li diros
tion a alion; fine li parolis:

"Karaj amikoj!  Fidelaj kamaradoj vi montris vin dum i tiu
vojao, kaj anka Selim meritas mian konfidon.  Propran
travivitaon mi do sciigos al vi, -- ion, pri kio, en aliaj
cirkonstancoj, mi nevolonte parolus, kaj kion mi tre malofte
rakontis."




La Historio pri la Fantomipo.


Mia patro havis malgrandan butikon en Balsoro.  Li estis nek
malria nek ria, -- unu el tiuj homoj, kiuj nevolonte ion
riskas, timante perdi la malmulton, kiun ili havas.  Li edukis
min simple kaj virte, tiel ke, post nelonga tempo, mi povis esti
al li utila.  Kiam mi us fariis dekokjara kaj li faris sian
unuan gravan spekulacion, li mortis, kredeble de agreno pro
tio, ke li lasis mil ormonerojn al la gardo de la maro.  Post
nelonge mi havis kazon jui lin felia pro lia morto; ar
kiam pasis malmulte da semajnoj, mi eksciis, ke la ipo, al kiu
li komisiis siajn komercaojn, alprofundiis.  Sed i tiu
malfelio ne povis malvarmigi mian kuraon de junulo.
aninte en monon ion, kion postlasis mia patro, mi
ekforiris, por provi en fremdlando la fortunon.  Akompanis min
nur unu maljuna servisto de mia patro; longjare korinklina al nia
familio, li anka nun ne volis disii de mi, nek de mia sorto.

Favoris nin la vento, kiam ni enipiis en la haveno de
Balsoro.  La ipo, sur kiun mi dungigis min, destiniis al
Hindujo.  Jam de dek kvin tagoj ni veturis sur la kutima vojo,
kiam la ipestro al ni antaanoncis ventegon.  Lia vizao
malkais lian maltrankvilecon: ajnis, ke li ne sufie konis
la tieajn marvojojn, por povi senzorge renkonti ventegon.  Li
ordonis faldi iujn velojn, kaj tre malrapide ni veturis
antaen.  Venis la nokto, hela kaj malvarma: la ipestro do
kredis, ke li trompiis pri la signoj de l' ventego.  Subite,
tutproksime al la nia, preterveturis ipo, kiun ni ne vidis
antae.  Sovaa ojkriado elsonis al ni de ia ferdeko, --
pro kio mi multe miris en tia maltrankviliga antaventega horo.
La ipestro, kiu staris e mia flanko, fariis morte pala.

"Mia ipo estas perdita," li kriis; "jen veturas la Morto!"

Anta ol mi povis lin demandi pri la signifo de tiu stranga
ekkrio, alkuregis la maristoj, kriegante, ploregante.

"u vi in vidis?" ili kriis.  "Ve! ve! sonis nun nia lasta
horo!"

La ipestro ordonis voe legi konsolajn sentencojn el la
Korano, kaj li mem prenis la direktilon.  Sed vane!  Videble
plifortiis la ventego; kaj anta ol forpasis e unu horo,
surteriis la ipo kun granda krakego.  Oni surakvigis la
boatojn; kaj apena la lastaj maristoj sin savis, jam alfundiris
anta niaj okuloj la ipo; kaj mi, senhava mizerulo, forveturis
sur la maro.  Sed niaj agrenoj ankora ne finiis.  iam pli
terure furiozis la ventego, kaj ne plu estis eble, direkti la
boaton.  Mian maljunan serviston mi forte irkaprenis, kaj nun
ni ure promesis, ke ni neniam forlasos unu la alian.  Fine
revenis la tago.  Sed e la unua apero de l' matena ruo kaptis
la vento la boaton, en kiu ni sidis, kaj renversis.  Neniam mi
revidis iun el miaj kunipanoj.  Mi estis senkonsciigita de l'
falego.  Revekiinte, mi min trovis en la brakoj de mia fidela
servisto, kiu jam sin savis sur la renversitan boaton kaj
suprentiris min post si.  Ne blovis plu la ventego.  Nenie estis
videbla nia ipo.  Sed ne malproksime ni ja ekvidis alian, al
kiu alportadis nin la ondoj.  Pliproksimiinte, mi rekonis in
kiel tiun saman, kiu nokte nin preterveturis kaj tiel forte
timigis la ipestron.  Al mi inspiris tiu ipo strangan
teruron.  Teruris min la tiel timege efektiviinta diro de l'
ipestro; teruris min anka la dezertega aspekto de l' ipo,
sur kiu neniu montriis, indiferente kiom ajn ni alproksimiis,
kiom ajn ni kriegis.  Tamen por ni i estis la sola savrimedo;
tial ni alte gloris la Profeton, kiu tiel mirakle gardis nian
vivon.

De la antaa parto de l' ipo pendis longa nurego, al kiu ni
remis mane kaj piede, celante in kapti.  Fine ni sukcesis tion
fari.  Mi eligis latan krion, sed seninterrompe daris sur la
ipo la silento.  Nun ni suprenrampis per la nurego, mi, la
pli juna, antae.  Sed, ho teruro!  Kia sceno sin prezentis al
mia rigardo, kiam mi ekpais sur la ferdekon!  Sango ruigis la
plankon.  Dudekkelke da kadavroj en turkaj vestoj kuis
irkae.  e la meza masto staris homo, rie vestita, kun
sabro en la mano; sed lia vizao estis pala kaj distordita, kaj
tra lia frunto iris granda najlo, lin senmoviginta je l' masto:
anka li estis senviva.  Teruro malakcelis miajn paojn;
apena mi kurais spiri.  Nun suprenvenis anka mia kunulo.
Tiun i miregigis, same kiel min, la aspekto de la ferdeko, sur
kiu vidiis nenio vivanta, nenio krom tiuj timegigaj kadavroj.
Fine, dirinte preon al la Profeto, ni kurais iri antaen.
e iu pao ni rigardis irkaen pro timo, ke io nova ne sin
montru, io e pli terurega.  Sed io restis neanita.  Longe
kaj lare nenio vivanta, -- nur ni kaj la senlima oceano.  Ni
e ne kurais late paroli timante, ke la senviva, alpikita al
la masto, kapitano ne turnu al ni siajn rigidajn okulojn, a ke
iu el la mortigitoj ne ekmovu sian kapon.  Fine ni atingis
tuparon, kondukantan en la ipan internon.  Tie ni nevole
ekhaltis kaj rigardis unu la alian, ar neniu el ni kurais
esprimi siajn pensojn.

"Sinjoro," parolis mia fidela servisto, "terurao okazis i
tie.  Tamen, e se, tie malsupre, la ipo estas plena de
mortigistoj, mi plivolas kapitulaci al ili senkondie, ol resti
pli longe kun tiuj senvivuloj."

Mi same pensis, kiel li; kaj, plikuraiinte, ni iris,
time-scivolaj, malsupren.  Sed anka i tie regis tomba silento
kaj sole niaj paoj faris eon sur la tuparo.  Ni staris e
la sojlo de l' kajuto.  Metinte porden mian orelon, mi
askultis: nenio adebla!  Mi malfermis.  La ambro prezentis
aosan aspekton.  Vestaoj, armiloj kaj alia ilaro
irkakuis intermiksite.  Nenio en ordo.  La ipanaro, a
almena ia estro, kredeble estis us drinkinta, ar io
ankora kuis irkae.  Ni iris antaen de ambro al
ambro, de apartamento al apartamento.  ie ni trovis luksajn
provizojn da silko, perloj, sukero, kaj alio diversa.  ojegigis
min supermezure i tiu vidao, ar konsiderante, ke estas
neniu sur la ipo, mi opiniis min rajtigita, ion i proprigi
al mi.  Sed Ibrahimo atentigis min, ke ni verajne estas
ankora tre malproksime de l' marbordo, kiun ni ne povas atingi
solaj kaj sen homa kunhelpo.

Ni refreigis nin per la manaoj kaj trinkaoj, kiujn ni
trovis en tia superfluo, kaj fine ni resupreniris sur la
ferdekon.  Sed i tie sentigis al ni senfinan teruron la vido de
la abomenaj kadavroj.  Por liberigi nin de ili, ni do decidis,
ilin eti en la maron.  Sed kia timego ekkaptis nin, kiam ni
trovis, ke neniu el ili estas delokigebla!  Kvaza enradikitaj,
ili kuis sur la planko; por forigi ilin, necese estus eltiri la
tabulojn de l' ferdeko, sed por tio mankis al ni iuj iloj.
Neeble estis anka, disigi de lia masto la kapitanon; el lia
mano rigida ni e ne povis fortiregi lian sabron.  En maloja
meditado pri nia situacio ni pasigis i tiun tagon.  Je la
noktio mi permesis al Ibrahimo kuii por dormi: mi mem volis
resti garde sur la ferdeko, por elrigardi je savo.  Tamen, kiam
leviis la luno, kaj mi kalkulis la la steloj, ke estas la
dekunua horo, ekregis min tiel nekontrastarebla dormemo, ke,
kontravole, mi kuiis malanta barelo, kiu staris sur la
ferdeko.  Sed estis plivere duonsveno ol dormo, ar mi bone
adis la maron frapadi la flankon de l' ipo kaj la velojn
knaradi kaj fajfadi en la vento.  Subite mi kredis adi voojn
kaj piedsonojn sur la ferdeko.  Mi volis levii, por rigardi
tiuflanken, sed nevidebla potenco tenis enkatenitaj miajn
membrojn; mi e ne povis malfermi la okulojn.  La vooj
fariis iam pli klaraj; ajnis al mi, kvaza gaja ipanaro
kuradas tien kaj reen sur la ferdeko.  Interalie mi kredis adi
la fortan voon de iu ordonanta; mi anka klare adis, kiel
nuregoj kaj veloj supren-malsuprentirias.  Sed iom post iom
mi senkonsciiis kaj pliprofundiis en dormo, en kiu mi kredis
adi nur bruadon de armiloj, kaj nur tiam vekiis, kiam la suno
jam alte staris kaj brulradiis sur mian vizaon.  Mirigita, mi
irkarigardis.  Ventego, ipo, mortintoj, -- io, kion mi
adis dum la nokto, ajnis al mi kvaza sono; sed kiam mi
suprenrigardis, mi ion trovis kiel hiera.  Senmove kuis la
mortintoj; senmove la kapitano estis alfiksita al la masto.
Ridante pri mia sono, mi leviis, por seri mian maljunan
serviston.  Tiu i sidis en la kajuto kaj profunde meditis.

"Ho sinjoro!" ekkriis li, kiam mi eniris, "mi preferus
kui sur la plejprofundejoj de l' maro, ol pasigi ankora unu
nokton en tiu i ensorita ipo."

Mi demandis lin pri la kazo de lia maltrankvileco, kaj li
respondis:

"Post kelkhora dormado mi vekiis kaj ekadis, kiel oni
kuradas tien kaj i tien super mia kapo.  Unue mi kredis, ke
estas vi; sed estis almena dudek, kiuj tie irkakuradis; mi
adis anka vokadon kaj kriadon.  Fine malsuprenvenis la
tuparon pezaj paoj.  Forlasis min nun plene la konscio.  Nur
de tempo al tempo mi rekonsciiis, kaj tiam mi vidis tiun saman
homon, kiu estas najlita al la masto tie supre, sidantan kantante
kaj trinkante e tiu i tablo; kaj tiu skarlate-vestito, kiu
kuas ne malproksime de li sur la ferdeko, sidis kuntrinkante
e lia flanko."

Tiel rakontis mia maljuna servisto.  Mi sentis min absolute ne
bone, pri tio mi povas certigi vin.  Tio do ne estis iluzio: mi
anka ja estis bone adinta la mortintojn.  ipveturi en tia
societo, tio estis al mi plejaltgrade terura.  Dume mia Ibrahimo
profundiis en medito.  "Jen mi trovis!" ekkriis li fine.
Venis al li en la kapon sentenco, kiun lernigis al li iam lia
avo, sperta kaj multvojainta homo; i povus efiki kontra
iuspecaj fantomoj kaj soraoj.  Li certigis anka, ke tiu
dormemo, kiu nin ekposedis, estos en la venonta nokto facile
malhelpebla, se ni senlace ripetos presentencojn el la Korano.
La propono de l' maljunulo tre plais al mi.  Maltrankvilanime
ni vidis veni la nokton.  Apud la kajuto estis ambreto, en kiun
ni decidis retirii.  Ni traboris tra la pordo kelkajn truojn,
sufie grandajn por superrigardi tra ili la tutan kajuton.
Poste ni firmfermis la eblo la pordon de interne; kaj Ibrahimo
surskribis en iuj kvar anguloj la nomon de l' Profeto.  Tion
farinte, ni atendis la teruraojn de l' nokto.

Denove estis, mi kredas, la dekunua horo proksimume, kiam mi
forte ekdormemiis.  Mia kunulo tial konsilis al mi prediri
kelke da Koransentencoj; kaj vere tio kontraefikis.  Subite
fariis supre granda movado.  Knaris la nuregoj; piedaj paoj
sonis sur la ferdeko; kaj kelkaj vooj estis klare adeblaj.
Dum kelkaj minutoj ni sidis tie, korpremate atendante.  Fine ni
ekadis iun malsuprenveni la tuparon de l' kajuto.  Tion
adante, la maljunulo komencis eldiri la sentencon, kiun
lernigis al li lia avo kontra fantomoj kaj soraoj:

  "u vi el aero venis,
    A en tomb' malluma dormis,
  A vin mara fundo tenis,
    A infera fajr' vin formis,--
  Granda Allaho ordonas al vi:
  iuj fantomoj obeas al li."

Mi devas konfesi, ke mi ne multe kredis je i tiu sentenco, kaj
stariis al mi la haroj sur la kapo, kiam la pordo
malfermegiis.  Envenis tiu granda majesta viro, kiun mi vidis
najlitan al la masto.  La najlo ankora traestis lian cerbon,
sed li jam reeningigis sian glavon.  Post li envenis alia malpli
rie vestita, kiun mi anka vidis supre kuantan.  La
kapitano, -- estis ja klarerekoneble li, -- havis palan vizaon,
grandan nigran barbon, kaj sovae ruliantajn okulojn, per kiuj
li irkarigardis la tutan ambron.  Dum li preteriris nian
pordon, mi povis lin vidi tre klare; li, siaflanke, ajnis tute
ne rigardi al la kaanta nin pordo.  Ili amba sidiis e la
tablo, kiu staris en la mezo de l' kajuto, kaj late, preska
kriante interparoladis en nekonata lingvo.  Ili pli kaj pli
latiis kaj koleriis; fine ekfrapis la kapitano la tablon
per pugnigita mano, ektremigante la tutan ambron.  Sovae
ridante, la alia salte leviis kaj faris signon al la kapitano,
ke li sekvu lin.  Tiu i sin levis, eltiregis sian sabron el la
ingo, kaj amba forlasis la ambron.  Ni spiris pli libere,
kiam ili estis for; sed nia timo ankora neniel finiis.  Sur
la ferdeko fariis iam pli kaj pli late.  Adiis rapida
kurado, ridado, kriegado.  Fine eksplodis tumulto vere infera:
armiltintegado kaj kriado; ni kredis, ke mallevias sur nin e
la ferdeko, kune kun la tuta velaro: subite -- profunda silento!
Post multe da horoj, kurainte resupreniri, ni trovis ion en
antaa stato; alie ol antae kuis e ne unu; iuj estis
rigidaj kiel ligno.

Ni tiel pasigis sur la ipo multe da tagoj.  i veturadis iam
orienten, kie, la mia kalkulo, sendube kuis la tero.  Sed,
e se i transiris multe da mejloj dum la tago, nokte i
ajnis iam veturi returnen; ar, kiam la suno leviis, ni
iufoje retroviis sur la sama loko.  i tion ni ne povis
klarigi al ni alimaniere, ol supozante, ke la mortintoj iunokte
veturis plenvele returnen.  Por tion malebligi, ni ferlis
antanoktie iujn velojn kaj uzis tiun saman rimedon, kiun ni
jam antae provis e la pordo en la kajuto: ni skribis sur
pergamenon la nomon de l' Profeto kune kun la sentenco de la avo,
kaj irkaligis per tio la ferlitajn velojn.  Maltrankvilanime
ni atendis en nia ambreto la sekvon.  i tiun fojon la
fantomoj ajnis e pli terure furiozi, ol antae; sed jen, la
sekvintan matenon, kunvolvitaj estis la veloj, tute kiel ni ilin
lasis.  Ni streis dum la tago nur tiom da veloj, kiom ni
bezonis, por peleti la ipon antaen; kaj tiamaniere ni
transiris en kvin tagoj spacon sufie grandan.

Fine, la sesan tagon matene, ni ekvidis, en malgranda interspaco,
la teron, kaj ni dankis Allah'on kaj lian Profeton pro nia
mirinda savo.  Dum tiu tago kaj la sekvinta in nokto ni
veturadis lalonge de l' marbordo, kaj la sepan matenon ni
kredis ekvidi urbon, nemalproksime kuantan.  Kun granda peno ni
etis ankron, kiu tuj enfundiis; poste, surakviginte
malgrandan boaton, kiu staris sur la ferdeko, ni remis per iuj
fortoj al la urbo.  Post duonhoro, enirinte riveron kiu enfluis
tie en la maron, ni surbordiis.  e la urba pordego ni
informiis pri la nomo de la urbo kaj sciiis, ke i estas
Hinda urbo, kuanta ne malproksime de la sama regiono, kien mi
intencis marveturi en la komenco.  Ni eniris en karavanejon, kie
ni refreigis nin post nia aventurplena vojao.  Mi anka
seris tie saan kaj prudentan homon, sciigante al la mastro,
ke mi tian bezonas, kiu ion komprenas pri la sorarto.  Li
kondukis min en malmulteuzatan flankstraton is senpretenda
domo, kies pordon li frapis, kaj oni lasis min eniri, dirante, ke
mi demandu pri Mulej.

En la domo venis renkonte al mi maljuna vireto, kun griza barbo
kaj longa nazo, kaj demandis, kion mi deziras.  Mi diris al li,
ke mi seras la saan Mulej'on, kaj li respondis al mi, ke tio
estas li mem.  Mi petis de li konsilon, kion fari je la
mortintoj, kaj kion ekarani por forigi ilin el la ipo.  Li
respondis, ke la ipanaro estas verajne, pro iu krimo,
soretenita surmare; la soro, diris li, kredeble
malefektivios, se oni alportos ilin teren, sed tio povos nur
farii, se oni forigos la tabulojn, sur kiuj ili kuas.  Al mi,
li kredis, apartenas iarajte la ipo, kune kun ia tuta
aro, tial ke mi kvaza in trovis; tamen mi nepre
prisilentu la tutan aferon kaj faru al li el mia superfluo
malgrandan donacon, redone de kiu li, per siaj sklavoj, helpos
min forigi la mortintojn.  Mi promesis, ke mi rie rekompencos
lin, kaj ni ekvojiris kun kvin sklavoj, kiuj estis provizitaj per
segiloj kaj hakiloj.  Survoje la soristo Mulej ne esis ladi
nian felian ideon irkavolvi la velojn per sentencoj de l'
Korano.  Li diris, ke tio estis nia sola savrimedo.

Estis ankora iom frue en la tago, kiam ni alvenis la ipon.
Ni tiuj komencis labori, kaj kvar el la mortintoj kuis jam post
unu horo en la barketo.  Kelkaj el la sklavoj, por entombigi
ilin, devis remtransporti ilin al la tero.  Reveninte, ili
rakontis, ke la mortintoj evitigis al ili la penon de enterigo
per tio, ke ili disfalis en polvon, tuj kiam oni kuigis ilin
teren.  Ni darigis desegi la mortintojn, kaj jam antavespere
iuj estis alportitaj al la tero.  Fine estis plu neniu suripe
krom tiu, kiu estis najlita al la masto.  Vane ni penis eltiri la
najlon el la ligno; nenia potenco povis ekmovi in e je unu
hareto.  Mi ne sciis, kion ekfari: ni ja ne povis dehaki la
maston por transportigi lin teren.  Tamen de i tiu embaraso
liberigis nin Mulej.  Li ordonis al sklavo, rapide remi
marborden, por alporti poton da tero.  Ricevinte i tion, la
soristo elparolis super i misterplenajn vortojn kaj
superutis per la tero la kapon de l' mortinto.  En la sama
momento tiu i malfermis la okulojn kaj profunde enspiris, kaj
la vundo de la najlo en lia frunto eksangis.  Facile nun ni
eltiris la najlon, kaj la vundito falis en la brakojn de unu el
la sklavoj.

"Kiu kondukis min i tien?" parolis li, laajne reakirinte
kelkagrade la fortojn.

Mulej montris min per la fingro.  Mi alproksimiis.

"Dankon al vi, fremdlanda nekonato!  Vi savis min el
longedaraj turmentoj.  Jam de kvindek jaroj mia korpo
ipveturadas tra i tiuj ondoj, kaj mia animo estis kondamnita
iunokte reeniri en in.  Sed nun fine mia kapo ektuis la
teron, kaj mi povas iri, repaciinte, al miaj prauloj."

Mi petis lin rakonti al ni, kiel kaptis lin i tiu terura stato,
kaj li parolis:

"Anta kvindek jaroj mi estis respektata potenculo kaj lois
en Alero.  Sed avareco puis min ekipi ipon kaj min doni al
la marrabado.  Foje, dariginte jam de kelka tempo i tiun
fikomercon, mi enipigis en Zante'o dervion, kiu deziris
vojai senpage.  Mi kaj miaj kunuloj estis malentilegaj homoj
kaj neniel respektis la sanktecon de tiu viro; kontrae, mi
insulte mokadis lin.  Sed foje li en sankta fervoro riprois min
pro mia pekoplena vivado.  Tiam min, post multa trinkado kun mia
manovrestro, ekregis nokte en mia kajuto la kolero.  Furiozega
pro tio, kion al mi diris dervio kaj kion mi e al sultano ne
permesus al mi diri, mi kuregis sur la ferdekon kaj trapikis al
li la bruston per mia ponardo.  Mortante, li malbenis min kaj
mian ipanaron, ke ni ne povu vivi nek morti, is ni kuigos
teren nian kapon.  La dervio mortis, kaj ni etis lin en la
maron kaj ridis pri liaj minacoj.  Sed jam en tiu sama nokto
plenumiis liaj vortoj.  Kelkaj el miaj ipanoj ribelis
kontra mi.  Kun terura kolerego oni interbatalis, is miaj
partianoj submetiis kaj mi estis alnajlita al la masto.  Sed
anka la ribelintoj pereis de siaj vundoj; kaj balda mia
ipo estis nenio alia krom granda tombo.  Al mi anka
estingiis la lumo de la okuloj: mi esis spiri kaj kredis, ke
mi mortas.  Sed tio estis nur rigidio, kiu tenis min
enkatenita.  En la sekvinta nokto, je la sama horo, je kiu ni
etis maren la dervion, mi kaj iuj miaj kunuloj revekiis.
Revenis al ni nia vivo; sed estis al ni neeble ion alian fari a
paroli, krom tio, kion ni parolis kaj faris en tiu nokto.  Tiel
ni marveturadas jam de kvindek jaroj, ne povante vivi nek morti;
ar kiel ni povis atingi la teron?  Kun freneza ojo ni iam
veturis plenvele tra la ventego, ar ni esperis disfrakasii
fine kontra iu krutao kaj nian lacan kapon sur la fundo de la
maro kuigi al ripozo.  Tio ne prosperis al ni.  Sed nun mi
mortos.  Denove mi dankas vin, nekonata savinto!  Se trezoroj
povas vin rekompenci, prenu mian ipon, kiel signon de mia
dankemo."

Tiel parolinte, la kapitano klinis la kapon kaj mortis.  En la
sama momento li anka, kiel antae liaj kunuloj, disfalis en
polvon.  i tion ni kolektis en kesteto kaj enterigis.  El la
urbo mi venigis laboristojn, kiuj rebonigis mian ipon.
Grandprofite interaninte kontra aliaj la komercaojn,
kiujn mi havis suripe, mi dungis maristojn, faris al mia amiko
Mulej riajn donacojn, kaj foripiis al mia patrujo.  Tamen
mi faris grandan irkaveturadon, surbordiante en multaj
insuloj kaj landoj, kie mi vendis miajn komercaojn.  La Profeto
benis mian entreprenon.  Post tri kvaronjaroj mi alvenis Balsoron
duoble pli ria, ol faris min la mortanta kapitano.  Miaj
samurbanoj miregis pro miaj riaoj kaj mia felio: neeble
estis malkredigi al ili, ke mi eltrovis la diamantan valon de l'
fama vojaanto Sindbado.  Mi ne maltrompis ilin.  Sed de nun la
junaj Balsoranoj, apena atinginte sian dekokan jaron, devis
forvojai en la mondon, por fari, simile al mi, sian felion.
Mi, miaparte, vivadis trankvile kaj pace.  iukvinjare mi
vojais Mekka'on, por danki la Sinjoron en sankta loko pro lia
beno kaj por peti pro la kapitano kaj liaj kunuloj, ke li akceptu
ilin en sian paradizon.

En la sekvinta tago la karavano vojiris seninterrompe antaen.
Post kiam la vojaantoj ripozis en siaj tendoj, parolis Selim,
la fremdulo, al Mulej, la plej juna komercisto: "Vi ja estas el
ni la plej juna, kaj iam gajhumora; sendube vi do scias por ni
iun bonan ercrakonton.  Nu, prezentu in por nia regalo, ke
i refortigu nin post la varmego de l' tago."  "Kun plezuro mi
rakontus al vi ion amuzan," respondis Mulej, "sed al juneco, en
iuj cirkonstancoj, konvenas modesteco; kaj tial mi devas cedi
la unuan lokon al miaj pliaaj kunvojaantoj.  Sed Zalekos
estas iam tiel serioza kaj malbabilema; kial do li ne rakontu
al ni tion, kio malojigis lian vivon?  Eble ni povos malpliigi
lian agrenon, se agrenon li havas; ar fraton ni helpas
volonte, e se li estas alikredano."

La tiel alvokata estis greka komercisto, mezaa, bela, forta,
sed tre seriozmiena.  Kvankam li estis "nefidelulo" (ne
mahometano), liaj kunvojaantoj tre amis lin; ar lia tuta
personeco vekis e ili estimon kaj konfidon.  Plie, li havis nur
unu manon, kaj kelkaj supozis, ke de i tiu perdo venas lia
seriozeco.

Zalekos respondis al la afabla demando de Mulej: "Tre honoras
min via konfido.  agrenon mi havas nenian, almena nenian, de
kiu vi povus liberigi min, kiom ajn vi tion dezirus.  Tamen, ar
Mulej ajnas riproeti al mi mian seriozecon, mi rakontos al vi
ion, kio, espereble, senkulpigos min, se mi estas pli serioza ol
aliaj.  Kiel vi vidas, mi perdis mian maldekstran manon.  Ne de
mia naskio i mankas al mi, sed mi perdis in en la plej
teruraj tagoj de mia vivo.  u pro tio mi estas kulpa: u ne
estas pardoneble, ke mi estu de tiuj tagoj pli serioza, ol
pravigas mia nuna situacio: volu mem jui, adinte la historion
pri la dehakita mano."




La Historio pri la Dehakita Mano.


Mi naskiis en Konstantinopolo.  Mia patro estis dragomano[1]
e La Porto,[2] kaj, krom tio, profite komercis silkajn
tofojn kaj bonodorajn oleojn.  Li donis al mi bonan edukadon,
parte instruante min proprapene, parte instruigante min de unu el
niaj pastroj.  En la komenco li destinis min kiel transprenonton
de sia magazeno: sed fine, ar mi vidigis neesperitajn de li
kapablojn, li decidis, la konsilo de siaj amikoj, farigi min
kuracisto, ar kuracisto, kiu ellernis iom pli multe ol
ordinaraj arlatanoj, povas en Konstantinopolo riii.

En nian domon venadis multe da Frankoj.[3]   Unu el ili
konsentigis mian patron, lasi min forvojai en lian hejman
landon, al la urbo Parizo, kie, li diris, oni povas senkoste kaj
plej bone akiri tiuspecajn sciaojn.  Li proponis konduki min
tien proprapage, kiam li reiros hejmlanden.  Mia patro, kiu
anka jam faris vojaojn en sia juneco, akceptis la proponon,
kaj la Franko diris al mi, ke mi estu preta ekvojai post tri
monatoj.  Mi estis elekscitita de ojo pro la espero vidi
fremdajn landojn, kaj apena mi povis atendi is la momento de
la enipio.  Jam ordigis la Franko siajn aferojn kaj pretiis
por la vojao.  En la antatago, mia patro kondukis min en sian
dormoambreton.  Tie mi vidis belajn vestojn kaj armilojn,
kuantajn sur la tablo.  Sed pli ol io altiris miajn rigardojn
granda amaso da oro, ar neniam ankora mi vidis tian multegon,
kolektitan unuloken.  Mia patro irkaprenis min kaj diris:

"Vidu, filo mia, jen mi havigis al vi vestojn por via vojao.
i tiuj armiloj estas viaj; ili estas tiuj samaj, kiujn alligis
al mi via avo, kiam mi ekforiris fremdlanden.  Mi scias, ke vi
povas ilin uzi.  Tamen, uzu ilin nur en la okazo, se oni atakos
vin; kaj tiam ja frapu tutforte.  Mia havo ne estas granda.  Mi
dividis in, kiel vi vidas, en tri partojn; unu estas via; unu
estu mia vivteno kaj rezervkapitalo; sed la tria devas esti
sankta, netuebla trezoro, kiu servu al vi en horo de urega
bezono."

Tiel parolis mia maljuna patro.  Larmoj etiis al liaj okuloj,
eble pro ia antasento, ar de post tiu tago mi neniam revidis
lin plu.

La vojao plenumiis sen ia malfelio.  Balda ni alvenis
Franklandon; kaj, post plua sestaga vojiro, ni atingis la grandan
urbon Parizon.  i tie mia franka amiko luis por mi ambron,
kaj konsilis al mi, elspezi sae mian monon, kiu sumiis je du
mil taleroj.  En tiu urbo mi vivis tri jarojn, kaj ion
ellernis, kion bona kuracisto devas scii.  Sed mensoge mi
parolus, se mi dirus, ke mi estis tie felia, ar tute ne
plais al mi la moroj de tiu popolo, kaj, plie, mi havis e ili
nur malmulte da bonaj amikoj; tamen i tiuj estis ja noblaj
junuloj.

Pli kaj pli potence regis min la deziro revidi mian patrujon.
Dum la tuta tempo de mia foresto mi adis nenion pri mia patro.
Tial, kiam prezentiis favora okazo por reiri hejmen, mi tuj
profitis in.

Sciiinte, ke tre balda iros senditaro el Franklando al La
Porto, mi dungiis kiel irurgo en la sekvantaron de l'
ambasadoro, kaj tiel sukcesis reveni Stambulon.  Sed mi trovis
fermita la domon de mia patro, kaj la mirantaj pro mia reveno
najbaroj diris al mi, ke mia patro mortis anta du monatoj.  Tiu
pastro, kiu instruis min en mia juneco, alportis al mi la
losilon; kaj nun, sola kaj de iuj forlasita, mi eniris en la
dezertan domon.  Mi retrovis ion en sama stato, kiel mia patro
in lasis; mankis nur la oro, kiun li promesis konservi por mi.
Mi demandis pri tio la pastron, kaj i tiu sin klinis kaj diris:
"Via patro mortis kiel sankta homo; al la eklezio li testamentis
sian oron."  i tion mi tute ne povis, kaj ankora nun ne
povas, kompreni.  Sed kion fari?  Mi havis neniun, kiu povus
atesti kontra la pastro; kaj vere mi devis min jui felia
pro tio, ke li ne konsideris anka la domon kaj la komercaojn
de mia patro kiel testamentaon.  Tio estis la unua malfelio,
kiu trafis min.  Kaj nun venis aliaj, en seninterrompa sinsekvo.
Mia famo kuracista tute ne disvastiis, ar mi hontis ludi
rolon arlatanan, kaj mankis al mi en iuj okazoj la rekomendo
de mia patro, kiu estus prezentinta min al riuloj kaj
eminentuloj, kiuj jam ne pensis plu pri la malfelia Zalekos.
Anka la komercaojn de mia patro mi ne povis vendi, ar jam
tuj post lia morto disforiis lia klientaro, kaj nur iom post
iom oni akiras novan.  Foje, dum mi maloje meditis pri mia
situacio, revenis en mian memoron, ke mi jam ofte vidis en
Franklando sampatrujanojn, kiuj travojaadas la landon kaj
elmontras siajn vendotaojn sur la foirejoj de la urboj.  Mi
rememoris, ke oni volonte aetas de ili, ar ili venas el
fremdaj landoj, kaj ke tiaj komercistoj povas fari centoblan
profiton.  Mi tuj prenis decidon.  Vendinte mian patran domon, mi
donis parton de la tiel enspezita mono al fidinda amiko, por ke
li tenu in garde, kaj per la cetero mi aetis objektojn, kiuj
en Franklando estas maloftaj, ekzemple, alojn, silkajn
tofojn, kuracajn miraojn kaj oleojn.  Poste, luinte lokon
sur ipo, mi ekvojais duafoje Franklandon.

Apena mi preterveturis la kastelojn de l' bordoj Dardanelaj,
denove ajnis la sorto fari al mi favoran rideton.  Nia vojao
estis mallongedara kaj felia.  Mi trapasis la urbojn kaj
urbetojn franklandajn, kaj ie mi trovis tre aetemajn
klientojn.  Mia amiko en Stambulo sendis al mi ree kaj ree novajn
provizojn da vendotaoj, kaj de tago al tago mi fariis pli
ria.  Fine, opiniante, ke mi jam sufie paris, por povi
riski pli gravan entreprenon, mi enpakis miajn komercaojn kaj
foriris Italujon.  Sed mi ne forgesu ektui alian aferon, kiu
donis al mi atindan profiton: mi helpis min anka per mia
kuracarto.  Alveninte en urbon, mi anoncigis per afioj, ke jen
prezentas sin greka kuracisto, kiu jam resanigis multe da
malfeliuloj; kaj vere mia balzamo kaj miaj medikamentoj
enspezigis al mi ne malmulte da zekinoj.[4]  Tiel mi venis fine
al la urbo Firenzo en Italujo.  Mi intencis resti longatempe en
i tiu urbo, ne sole ar i tre plais al mi, sed anka pro
tio, ke mi volis mallacii post la penegoj de miaj vagadoj.  Mi
luis magazenon en la kvartalo _Santa Croce_ (santa kroe), kaj
ne malproksime de tie, en gastejo, kelkajn belajn ambrojn kun
altano.[5]  Senprokraste mi irkaportigis miajn afiojn,
kiuj anoncis min kiel kuraciston-komerciston.  Apena mi
malfermis mian magazenon, alvenis arege la aetontoj; kaj
kvankam mi havis prezojn iom altajn, mi vendis pli multe ol
aliaj, ar mi estis komplezema kaj afabla al miaj klientoj.

Mi jam travivis en Firenzo kvar agrablajn tagojn, kiam unu
vesperon, anta ol fermi la magazenon, mi pririgardis ankora
unu fojon, lakutime, la enhavon de miaj sanigilujoj, kaj jen,
en malgranda skatolo, mi trovis bileton, kiu, la mia memoro, ne
estis enmetita tien de mi.  Mi malfermis la bileton, kaj legis en
i ordonon, ke mi troviu akurate je la dekdua horo tiunokte
sur la ponto nomata _Ponte vecchio_ (ponte vkkio).
Longatempe mi meditis, demandante min vane, kiu ordonas min tien;
sed ar mi ne konis en Firenzo e unu homan estaon, mi fine
diris al mi, ke eble oni volas konduki min kae al iu malsanulo:
jam pli ol unu fojon tio okazis al mi.  Mi do decidis tien iri;
sed mi alligis antazorge la sabron, kiun donacis al mi iam mia
patro.

Mallonge anta noktomezo mi eliris, kaj balda alvenis al
_Ponte vecchio_.  Mi trovis la ponton senhoma kaj dezerta kaj
decidis atendi, is tiu aperos, kiu min vokis.  Estis malvarma
nokto; la luno brilis hele, kaj mi rigardadis malsupren en la
ondojn de Arno, kiuj fulmetadis malproksimen en la lumo.  Eksonis
la dekdua horo e la preejoj de la urbo.  Mi elrektiis, kaj
jen anta mi staris altkreska viro, tute envolvita en ruan
mantelon, kies unu brustrandon li tenis antavizae.  Komence
mi iom ektimis, ar tiel subite li ekstaris malanta mi tie.
Sed tuj mi retrankviliis kaj diris:

"Se estas vi, kiu venigis min i tien, diru, per kio mi devas
vin servi?"

La rumantelulo turnis sin kaj diris, mallonge: "Sekvu!"

Nu, estis al mi iom timige, iri sola kun tiu nekonato.  Mi do
restis staranta kaj diris:

"Tiel ne estu, sinjoro!  Volu antae sciigi min, kien.  Mi
petas vin anka montri al mi iom vian vizaon, por ke mi vidu,
u vi bone intencas al mi."

Sed la ruulo ajnis tute ne atenti mian peton.  "Se vi ne
volas, Zalekos, restu do hejme," respondis li, ekforirante.

e tio, ekregis min la kolero.

"u vi kredas," ekkriis mi, "ke homo miaspeca lasas sin
ridinduligi de iu fispritulo, kiu volus lin atendigi senutile
en malvarma nokto?"

Per tri saltoj mi atingis lin, kaptis je la mantelo kaj, kriante
ankora pli forte, ekprenis per la alia mano mian sabron; sed la
mantelo restis en mia mano, kaj la nekonato malaperis je la
angulo de l' plej proksima strato.  Iom post iom moderiis mia
kolero; almena mi havis la mantelon, kaj i tiu devis ja doni
la losilon de l' stranga aventuro.  Mi etis in irka la
ultrojn kaj ekvojiris hejmen.  Apena mi faris cent paojn,
preteriris min tuproksime alia persono, kiu flustris
franklingve: "Estu singarda, grafo!  Tiuinokte nenio
farebla!"  Sed anta ol mi povis rigardi irkaen, jam la
persono estis preterpasinta, kaj mi vidis nur kvaza ombron,
telirantan lalonge de la domoj.  Ke tiu alparolo rilatis ne
min, sed la mantelon, tion mi bone komprenis; sed la aferon i
lumigis neniel.  Je la sekvanta mateno mi pripensis, kion mi
devas fari.  En la komenco mi intencis publike anoncigi la
mantelon, kvaza mi trovis in ie; sed se mi tion farus, la
nekonato povus reprenigi in triapersone, kaj mi havus nenian
klarigon pri la afero.  Tiel pripensante, mi rigardis pli atente
la mantelon.  i estis el peza genova veluro purpura, borderita
per astrakana felo kaj rie brodita per oro.  La belega aspekto
de l' mantelo venigis al mi ideon, kiun mi decidis efektivigi.

Mi portis in en mian magazenon kaj elmetis kiel vendotaon;
sed mi postulis por i prezon tiel altan, ke mi estis certa
trovi neniun, kiu konsentos aeti.  Mia celo estis, fikse
rigardi en la okulojn iun, kiu demandos pri la prezo de la
pelto.  La fremdulon mi ja rekonus inter miloj; ar, post kiam
li perdis la mantelon, mi tre klare, kvankam nur momente, ekvidis
lian figuron.  Aperis multe da aetemuloj, por vidi la mantelon,
kies neordinara beleco altiris ies rigardojn; sed neniu similis
e iomete la nekonaton, kaj neniu volis pagi la altan sumon de
ducent zekinoj.  Mi anka rimarkis, ke iu, kiun mi demandis,
u vere ne trovias en Firenzo aliaj similaj manteloj,
respondis per ne kaj certigis, ke li neniam vidis laboraon tiel
valoregan kaj delikatan.

Fine, irka vesperio, venis junulo, kiu ofte estis e mi
kaj jam tiun saman tagon, proponis por la mantelo grandan sumon
da mono.  etante sakon da zekinoj sur la tablon, li ekkriis:
"Per Dio, Zalekos, mi nepre devas havi vian mantelon, e se
mi pro tio ruinios": kaj siajn ormonerojn li samtempe komencis
kalkuli.  Mi estis en granda embaraso.  Elpendigante la mantelon,
mi havis celon, altiri sur in, se eble, la rigardojn de mia
nekonato; kaj nun venis tiu juna malsaulo, por pagi la
difinitan prezegon.  En tiuj cirkonstancoj, restis al mi nenio
alia por fari, krom konsenti pri la negoco.  Cetere, logis min la
penso, ricevi por mia nokta aventuro tiel belan kompensaon.  La
junulo surmetis la mantelon kaj foriris.  Sed e la sojlo li
turnis sin kaj deprenis de la mantelo kroitan al i
paperfolieton, kiun li etis al mi, dirante: "Jen, Zalekos,
io, kio certe ne apartenas al la mantelo."  Mi prenis,
indiferenta, la bileton; sed ve! jen la vortoj, kiujn mi trovis
tie skribitaj: "Alportu la mantelon hodia nokte je la konata
horo al _Ponte vecchio_: atendas vin kvar cent zekinoj."  Mi
staris kvaza fulmofrapita.  Tiel do, facilanime, mi ludperdis
mian felion kaj tute maltrafis mian celon!  Sed ne longe
daris mia meditado.  Ekpreninte amase la ducent zekinojn, mi
ekkuris post la aetinto de la mantelo kaj diris al li:
"Reprenu viajn zekinojn, amiko mia, kaj redonu al mi la
mantelon: mi tute ne povas in vendi."  Unuamomente li kredis,
ke mi parolas nur erce; sed, konvinkiinte, ke mi estas tute
serioza, li koleriis pro mia postulo kaj nomis min malsaulo.
Fine ni ekbatalis.  Dum la bataleto, prosperis al mi deiregi de
li la mantelon; kaj mi jam ekforiris kun mia akiro, kiam la
junulo alvokis policanojn kaj trenigis min anta la tribunalon.
La juisto, kiun multe mirigis la plendo, aljuis la mantelon
al mia kontraulo.  Tamen mi proponis al la junulo dudek,
kvindek, okdek, e cent zekinojn plie ol liaj ducent, se li
recedus al mi la mantelon.  Kion ne povis fari miaj petoj, tion
efektivigis mia oro; li akceptis miajn bonajn zekinojn.  Mi,
miaflanke, foriris triumfante kun mia mantelo kaj devis toleri,
ke iuj Firenzanoj opiniadis min frenezulo.  Je l' fino, ilia
opinio estis por mi tute indiferenta; mi ja sciis pli bone ol
ili, ke mi faris profitan negocon.

Senpacience mi atendis la nokton.  irka la sama horo kiel
hiera mi iris, kun la mantelo sub la brako, al _Ponte vecchio_.
Je la lasta sonorila ekbato, elvenis figuro el la nokto kaj
alproksimiis al mi.  Estis klarerekoneble la homo de hiera.
"u vi havas la mantelon?" li demandis.  "Jes, sinjoro,"
respondis mi, "sed i kostis al mi cent zekinojn kontante."
"Mi scias," rediris li; "rigardu i tien: jen vi havas kvar
cent."  Li proksimiis kun mi al la lara balustrado de l'
ponto, kie li elkalkulis la monerojn.  Kvar cent oraj moneroj:
belege ili rebrilis en la lumo de la luno.  Mia koro ojis je
tiu vidao, neniel antasentante, ke tio estos ia lasta
felio.  Mi enpoigis mian monon; kaj nun mi ekdeziris vidi pli
bone la malavaran nekonaton; sed anta la vizao li havis
maskon, tra kiu nigraj fulmebrilantaj okuloj rigardis min terure.
"Mi dankas vin, sinjoro, pro via boneco," mi diris; "kion vi
nun postulas de mi?  Sed antae mi devas kondii, ke i ne
estu io malbona."  "Vi vane estas maltrankvila," respondis li;
"mi bezonas vian kuracistan helpon; tamen, ne por vivanto, sed
por mortinto!"

Mirigita, mi ekkriis: "Kiel tio povas esti?"

"Mi venis kun mia fratino el malproksima lando," rakontis li,
kaj samtempe li faris signon, ke mi sekvu lin: "ni lois i
tie e amiko de nia familio.  Hiera mia fratino subite mortis
de malsano, kaj la parencoj volas enterigi in morga.  Sed,
la malnova kutimo de nia familio, iuj samfamilianoj devas
kui en la kripto de siaj prapatroj: multaj, kvankam ili mortis
fremdlande, ripozas nun, enbalzamigitaj, en la hejma tombejo.
Nu, al miaj parencoj mi ne domaas ian korpon, sed al mia
patro mi devas alporti almena la kapon de lia filino, por ke li
vidu in ankora unu fojon."

i tiu kutimo, dehaki al amataj parencoj la kapon, ajnis al
mi, verdire, sufiagrade terura; tamen, mi ne kurais ion
kontradiri, timante ofendi la nekonaton.  Mi do diris al li, ke
mi bone scias enbalzamigi kadavrojn, kaj petis konduki min al la
mortinta sinjorino.  Survoje, mi ne povis deteni min de la
demando, kial io i tio devas farii nokte kaj tiel sekrete.
Li respondis al mi, ke liaj parencoj, kiuj konsideras lian
intencon kruela, malhelpus in, se li provus plenumi in tage;
sed se la kapo estos definitive detranita, ili jam ne povos
multe diri pri la afero; li mem, diris li, povus alporti al mi la
kapon, sed natura sento malebligas, ke li detranu in
propramane.

Dume ni alvenis anta grandan belegan domon.  Mia akompananto
in montris al mi kiel la celon de nia nokta promeno.  Ni
preterpasis la efan enirejon de l' domo; eniris tra malgranda
pordo, kiun la nekonato zorge refermis; kaj fine, en la mallumo,
supreniris mallaran tordtuparon.  i kondukis en nesufie
lumigitan koridoron, el kiu ni venis en ambron, kiun heligis
lampeto fiksita sur la plafono.

En i tiu ambro estis lito, en kiu kuis kadavro.  La
nekonato deturnis sian vizaon, kvaza li volus kai siajn
larmojn.  Li montris per la fingro la liton, ordonis al mi
plenumi bone kaj rapide mian taskon, kaj forlasis la ambron.

Mi elpakis miajn tranilojn, kiujn, kiel kuracisto, mi iam
havis e mi, kaj proksimiis al la lito.  Je la tuta kadavro,
estis videbla nur la kapo, sed i tiu estis tiel bela, ke,
vole-nevole, kaptis min plej profunda kompato.  La longaj nigraj
harligoj pendis, plektitaj, malsupren; la vizao estis pala; la
okuloj, fermitaj.  Komence mi entranis la haton, same kiel
faras irurgoj, ekamputante korpmembron.  Poste mi prenis mian
plej akran tranilon, kaj tratranis, per unu bato, la goron.
Sed kia terurego!  La mortintino malfermis la okulojn, sed tuj
refermis ilin, kaj, ekemante profunde, ajnis nur en tiu
momento ellasi la lastan spiron.  Samtempe la varma sango
elprucis el la vundo.  Nun mi estis certa, ke mortigis la
malfeliulinon neniu alia krom mi.  Ke i jam ne plu vivis,
estis tute ne dubeble, ar, post tia vundo, nenio povus in
savi.  Dum kelke da minutoj mi staris tie, korpremata de tiu
terurao.  u la rumantelulo trompis min? a u eble la
fratino estis antae nur ajnmortinta?  i tio ajnis al mi
la pli kredebla supozo.  Sed mi ne povis diri al la frato, ke
malpli rapida trano estus revekinta in, ne mortigante; sekve
mi pretiis por findetrani la kapon.  Sed ankora unu fojon
ekemis la mortanta, streetendis sin per dolorega ekmovo, kaj
mortis.  e tio, venkis min la teruro, kaj, preska freneza de
timo, mi elkuregis el la ambro.  Sur la koridoro regis plena
mallumo, ar la lampo estis estingita; de mia akompaninto ne
estis videbla e ia postsigno; kaj mi devis palpiri lalonge de
la muro, por atingi la tordtuparon.  Fine mi trovis in kaj
malsupreniris, duone falante, duone glitante.  Anka malsupre
estis neniu.  Mi trovis la pordon nur duone fermita; kaj mi
spiris pli libere, estante denove sur la strato, ar en tiu domo
fariis al mi neelporteble terure.  Antaenpelata de timo, mi
kuregis en mian loejon kaj enprofundiis en la kusenojn de mia
lito, por forgesi mian abomenan faraon.  Sed dormo ne venis al
miaj okuloj, kaj nur post la tagio mi iom retrankviliis.
Estis, la mia opinio, tre neverajne, ke la homo, kiu
subinstigis min plenumi tiun krimon (mi nun ja konsideris mian
faron kiel krimon), denuncos min anta tribunalo.  Tial mi tuj
decidis reiri en mian magazenon, darigi mian komercadon kaj
fari kiel eble plej senzorgan mienon.  Sed ho ve! nova
cirkonstanco, kiun mi antae ne rimarkis, pliigis nun mian
maltrankvilecon.  Mia apo kaj mia zono, ja anka miaj
traniloj malestis, kaj mi ne sciis certe, u mi forgese lasis
ilin en la ambro de l' mortigita, a perdis poste dum mia
forkuro.  Pli kredebla ajnis al mi, bedarinde, la unua
konjekto: oni do povus eltrovi min kiel mortiginton!

Je kutima horo mi malfermis mian magazenon.  Balda poste venis
al mi mia najbaro, kiel li iumatene kutimis fari, ar li estis
homo tre babilema.

"Nu, kion vi diras," ekparolis li, "pri la terura afero, kiu
okazis en la lasta nokto?"

Mi ajnigis scii nenion.

"Kiel! u vi ne scias, pri kio parolas la tuta urbo? ne scias,
ke la plej bela floro de Firenzo, Bianka, la filino de l'
gubernatoro, estas pasintanokte mortigita?  Ho ve!  Hiera mi
vidis in, ankora tiel gajan, veturantan tra la stratoj kune
kun ia fiano; ar hodia ili volis edzii."

iu vorto de la najbaro estis al mi kvaza pikego en la koron.
Kaj ofte ripetiis mia turmentego, ar iu mia kliento
rakontis la aferon, unu pli terure ol alia; tamen ili ne povis
diri ion samgrade teruran, kiel tio vidita de mi mem.

irka tagmezo venis en mian magazenon jueja oficisto.
Petinte min foririgi la apudestantojn, "Sinjoro Zalekos,"
parolis li, montrante la perditajn de mi objektojn, "u tiuj
i apartenas al vi?"  Mi pripensis momenton, u mi ne tion
neu; sed ekvidinte tra la duone malfermita pordo mian
domluiganton kaj aliajn konatojn, kiuj eble povus kontraatesti,
mi decidis, ne plimalbonigi la aferon per mensogo, kaj konfesis
min kiel posedanton de la montritaj objektoj.  La oficisto
ordonis al mi sekvi lin, kaj kondukis min en grandan
konstruaon, kiun mi balda rekonis kiel malliberejon.  Tie li
asignis al mi ambron, kie mi restu is nova ordono.

Terura sin montris al mi mia situacio, dum mi meditis pri i en
tiu soleco.  La penso, ke, kvankam nevole, mi tamen iun mortigis,
revenis ree kaj ree al mia spirito.  Anka mi devis konfesi al
mi mem, ke brilo de oro turnis al mi la kapon; alie mi ne estus
irinta tiel blinde en la kaptilon.  Du horojn post mia aresto,
oni elkondukis min el mia ambro, kelkajn tuparojn malsupren,
en grandan salonon.  Tie, irka longa nigrekovrita tablo,
sidis dek du viroj, plejparte grandauloj.  e la flankoj de l'
salono etendiis benkoj, sur kiuj sidis la plejeminentuloj de
Firenzo.  Sur alkonstruitaj pli supre galerioj staris densamase
la rigardantoj.  Kiam mi stariis anta la nigra tablo,
leviis homo kun severa, malgaja mieno: estis la gubernatoro.
Alparolante la kunvenintaron, li diris, ke li, kiel patro, ne
povas jui la nunan aferon: tiun i fojon li do cedas sian
lokon al la plej maljuna senatano.  La plej maljuna senatano
estis grandaulo almena nadekjara.  Li tenis sin
antaenklinie, kaj maldensaj blankaj haroj kovretis liajn
tempiojn: sed fajre fulmetadis ankora liaj okuloj, kaj lia
voo estis sentrema kaj forta.  Unue, li demandis min, u mi
volas konfesi la mortigon.  Mi petis lin favore askulti min,
kaj rakontis sentime kaj klarvoe, kion mi faris kaj kion mi
sciis.  Mi rimarkis, ke la gubernatoro, dum mia rakontado, jen
paliis, jen ruiis; kaj kiam mi finis, li kriis al mi
kolerege: "Kiel, abomenulo! u al senkulpulo vi volas imputi
krimegon, kiun, pro avareco, plenumis vi mem?"  La senatano
faris al li riproon pro lia interrompo, ar sian rajton li
libervole rezignis; krom tio, estas neniel pruvite, ke mi krimis
pro avareco, ar, la lia propra diro, oni ja nenion forrabis
al lia mortigita filino.  Li e diris al la gubernatoro, ke li
devas fari raporton pri la istiama vivo de sia filino, ar nur
tiamaniere oni povas decidi, u mi diris la veron, a ne.  Tiel
parolinte, li fermis por tiu tago la juan kunsidon, por
elerpi konsilon, diris li, el la paperaoj de l' mortinta,
kiujn al li transdonos la gubernatoro.  Oni rekondukis min en
mian malliberejon, kie mi pasigis malojan tagon, turmentata de
la dezirego, ke oni eltrovu ian interrilaton inter la mortigita
sinjorino kaj la rumantelulo.

Plena de espero, mi revenis, la morgaan tagon, en la juejon.
Sur la tablo vidiis aro da leteroj.  La maljuna senatano
demandis min, u ili estas de mia mano.  Mi rigardis ilin atente
kaj konvinkiis, ke ili estas de la sama mano, kiel tiuj amba
biletoj, kiujn mi jam ricevis.  Tion mi sciigis al la senatano,
sed oni ajnis ne atenti miajn vortojn kaj respondis, ke mi
sendube skribis kaj la unujn kaj la aliajn, ar la subskribo de
la leteroj estas nedisputeble Z., la eflitero de mia nomo.
Tiuj leteroj enhavis minacojn kontra la mortintino kaj
avertojn, ke i ne plenumu la projektitan edzinion.  ajnis,
ke la gubernatoro estis doninta strangajn informojn pri mi; ar
en tiu tago oni traktis min ankora pli malkonfideme kaj severe.
Por min pravigi, mi apelaciis al miaj paperaoj, kiuj sendube
trovias en mia ambro; sed oni diris al mi, ke oni jam seris
ilin kaj ne trovis.  Tiel, jam anta la fino de tiu jutago, mi
perdis iun esperon, kaj kiam, la trian tagon, mi estis
enkondukita en la salonon, oni latlegis al mi la verdikton, ke
mi estas pruve kulpigita pri laintenca mortigo kaj kondamnita
al morto.  Jen nun la terura sorto, kiu atendis min!  Forlasita
de iuj, kiuj estis al mi karaj sur la tero, malproksima de mia
hejmo, mi devis morti senkulpa, en floranta ao, sub la
ekzekutista hakilo!

En la vespero de tiu terura tago, kiu determinis mian sorton, mi
sidis, sola kaj senespera, en mia malliberejo kaj seriozege
direktadis miajn pensojn sur la morton, kiam jen -- malfermiis
la pordo de mia karcero kaj enpais viro, kiu, nenion dirante,
min longatempe observis.  "u en i tia situacio mi retrovas
vin, Zalekos?" diris li fine.  e la unua rigardo, pro la
malforta lumo de mia lampo, mi ne rekonis lin; sed la sono de lia
voo revekis en mi malnovajn memorojn.  Estis Valetio, unu el
tiuj malmultaj amikoj, kiujn mi konis en la urbo Parizo dum la
tempo de mia studado.  Li diris, ke la okazo kondukis lin al
Firenzo, kie loas, altrespektata, lia patro; li jam sciiis
pri mia historio kaj estas nun veninta, por min vidi ankora unu
fojon kaj por ekscii de mi mem, kiel mi povis is tia grado
kulpii.  Mi rakontis al li la tutan aferon.  Li ajnis tre
mirigita kaj petegis, ke mi ion diru al li, mia sola amiko, por
ke mi ne foriru el la mondo kun mensogo sur la lipoj.  Mi uris
al li, per plej forta uro, ke mi diris la veron kaj ke premas
min nenia alia kulpo krom tiu, ke, blindigita de brilo de oro, mi
ne rimarkis la neverajnecon de la rakonto de l' nekonato.  "u
vi do ne konis Biankan?" li demandis.  Mi certigis lin, ke mi
neniam in vidis.  Valetio nun rakontis al mi, ke irkavolvas
la aferon granda mistero, ke la gubernatoro tre rapideme
plenumigis mian kondamnon, kaj ke kuras famo, la kiu mi jam de
longe konas Biankan kaj mortigis in por min veni pro ia
edzinio kun alia.  Mi rimarkigis al li, ke io i tio tre
bone diraplikias al la rumantelulo, sed ke mi neniel povas
pruvi lian kunkulpecon.  Valetio irkaprenis min, plorante,
kaj promesis fari ion eblan por almena savi mian vivon.  Mi
havis ne multe da espero; tamen mi sciis, ke Valetio estas
prudenta kaj leoscia homo, kaj ke li faros sian eblon, por min
savi.  Dum du longaj tagoj mi estis en necerteco; fine aperis
Valetio.  "Mi alportas konsolon, sed doloran.  Vi vivos kaj
estos libera, sed kun perdo de unu mano."  Kortuita, mi dankis
mian amikon pro mia vivo.  Li diris al mi, ke la gubernatoro
obstine rifuzis reesplorigi la aferon, sed ke fine, por ne
montrii maljusta, li konsentis, ke se oni trovos en la libroj
pri firenza historio similan aferon, mia puno konformiu al tie
eldirita.  Li kaj lia patro tralegis tage kaj nokte la malnovajn
librojn kaj fine trovis proceson, kiu plene similas la mian.
Jen, latekste, la puno: oni dehaku al li la maldekstran manon,
konfisku lian havon, kaj lin mem ekzilu por iam.  Tia nun
estas, diris li, anka mia puno, kaj mi devas min pretigi por la
dolorplena horo, kiu atendas min.  Sed mi ne volas priskribi tiun
teruran horon, en kiu, sur la publika vendoplaco, mi metis mian
manon sur la blokon, kaj etkovris min, elprucegante, mia
propra sango.

Valetio akceptis min en sian domon, is mi resaniis; poste li
noblanime provizis min per vojaa mono; ar io, kion mi
laborenspezis kun tiom da penego, estis rabakirita de la
juistaro.  El Firenzo mi vojais Sicilion, kaj de tie per la
unua ipo, kiun mi trovis, al Konstantinopolo.  Mian tutan
esperon mi metis sur la monsumon, kiun mi antae alkonfidis al
mia amiko; mi anka petis, ke li permesu al mi loi e li; sed
kiel granda estis mia miro, kiam li demandis min, kial mi ne
volas ekloi en mia propra domo.  Li diris al mi, ke fremda homo
jam aetis en mia nomo domon en la greka kvartalo; la sama homo
anka diris al la najbaroj, ke mi mem alvenos balda.  Mi tuj
iris tien kun mia amiko.  oje akceptis min iuj miaj konatoj.
Maljuna komercisto transdonis al mi leteron, kiun postlasis tie
la aetinto de la domo.

Mi legis: "Zalekos! du manoj estas nun pretaj senripoze
labori, por ke vi ne sentu la perdon de unu.  Al vi apartenas la
domo, kiun vi vidas i tie, kune kun ia tuta enhavo; kaj
iujare oni al vi transdonos tiel multe, ke vi enkalkulios
inter la plej riaj el viaj samlandanoj.  Ke vi pardonu al tiu,
kiu estas pli malfelia ol vi!"  Mi povis bone diveni, kiu
estas la atoro de tiu letero; kaj la komercisto diris al mi,
responde al mia demando, ke i estis homo, kiun li prenis por
Franko: li surhavis ruan mantelon.  Nun mi sciis sufie, por
konfesi al mi mem, ke la nekonato, malgra io, ne estas tute
senigita je iu nobla inklino.  En mia nova domo mi trovis ion
plej bone aranita, -- interalie, magazenon kun komercaoj pli
belaj ol mi iam havis antae.  De tiu tempo forpasis dek jaroj.
Plivere pro kutimo, ol pro tio, ke mi bezonas tion fari, mi
darigas miajn vojaojn; sed tiun landon, kie mi fariis tiel
malfelia, mi neniam revidis plu.  iujare mi ricevis, de post
tiu tempo, mil ormonerojn; sed kvankam mi ojas scii, ke tiu
malfeliulo estas nobla homo, tamen li ne povas foraeti la
agrenon de mia animo, ar iam vivos en mi la terura bildo de
la mortigita Bianka.

Zalekos, la greka komercisto, jam finis sian rakonton.  La
aliaj askultis lin kun varmega kunsento; sed pli ol iuj
kortuita ajnis la fremdulo.  Kelke da fojoj, dum la
rakontado, li profunde ekemis; kaj al Mulej ajnis, kvaza
liaj okuloj pleniis unufoje de larmoj.  Ankora longatempe ili
priparoladis la historion.

La fremdulo demandis: "u vi do ne malamas la nekonaton, kiu
tiel malnoble perdigis al vi gravan korpmembron, elmetante al
danero e vian vivon?"

"Verdire," respondis la greko, "estis iam horoj, en kiuj mia
koro akuzadis lin anta Dio, ke li alportis al mi tiun i
malfelion kaj venenis mian vivon; sed mi trovis konsolon en la
kredo de miaj prapatroj, kaj tiu i ordonas al mi ami miajn
malamikojn; cetere, li sendube estas e pli malfelia ol mi."

"Vi estas nobla homo!" ekkriis la fremdulo; kaj, emociita, li
premis al la greko la manon.

Sed nun la gardistarestro interrompis ilian interparoladon.  Kun
zorgoplena mieno li envenis en la tendon kaj anoncis, ke ili ne
sin donu al ripozo, ar i tie estas la loko, kie oni plej ofte
surfalas karavanojn; krom tio, liaj gardistoj kredas vidi en la
malproksimo aron da rajdantoj.

Tre konsternis la komercistojn i tiu sciigo; sed la fremdulo
miris pri ilia maltrankvileco, ar li opiniis, ke ili estas
sufie bone armitaj, por ne timi araon da rabemaj araboj.

"Jes, sinjoro," respondis al li la gardistarestro, "se i
estus nur tia kanajlaro, oni povus senzorge kuii por ripozi;
sed de kelka tempo vidigas sin denove la terura Orbasano; kaj pro
tio estas necese, ke ni tenu nin prete."

La fremdulo demandis, kiu do estas tiu Orbasano, kaj Amet, la
maljuna komercisto, respondis: "Rondiras pri tiu mirinda homo
iuspecaj legendoj.  Unuj kredas lin superhoma estao, ar jam
ofte li venke batalis sola kontra kvin e ses atakantoj; aliaj
opinias lin iu kuraa franko, kiun malfelio forpelis en i
tiun regionon; sed el iuj pridiroj nur la jena estas
nedisputebla: ke li estas fireputacia rabisto kaj telisto."

"Tion vi tamen ne povas certigi," protestis Leza, unu el la
komercistoj.  "Kvankam li estas rabisto, tamen li estas nobla
homo, kaj tia li montris sin al mia frato, kiel mi ja povus
rakonti al vi.  El sia tuta samgentanaro li faris homojn bone
ordigitajn: kaj dum li trairadas la dezerton, neniu alia gento
kuraas sin montri.  Plie, li ne rabadas kiel faras aliaj, sed
li postulas de la karavanoj protektan imposton; kaj kiu volonte
tion pagas, povas sendanere darigi sian vojon, ar Orbasano
estas la sinjoro de la dezerto."

Tiel interparoladis la vojaantoj en la tendo.  La
gardostarantoj, aliflanke, kiuj postenis irka la tendaro,
komencis maltrankvilii.  Granda amaso da rajdantoj vidiis en
interspaco de duonhora vojo: ili ajnis alrajdi rekte al la
tendaro.  Unu el la gardistoj eniris tial en la tendon kaj
sciigis, ke verajne oni balda atakos la karavanon.  La
komercistoj interkonsiliis, kion ili devas fari: u iri
renkonte al la malamikoj, a atendi la atakon.  Amet kaj la du
pli maljunaj komercistoj volis tion i lastan; sed la flamiema
Mulej kaj Zalekos postulis la unuan kaj vokis al helpo la
fremdulon.  Tiu i, trankvilanima, eltiris el sia zono bluan
tuketon kun ruaj steloj, alligis in al lanco kaj ordonis al
sklavo starigi in sur la tendo; li donas garantie sian vivon,
li diris, ke la rajdantoj pace preteriros, kiam ili ekvidos tiun
signon.  La sklavo starigis la lancon sur la tendo; sed Mulej ne
volis kredi, ke la rimedo sukcesos.  Dume ekarmis sin iuj, kiuj
estis en la tendaro, kaj, ekscitite atendante, ili rigardadis
renkonte al la rajdantoj.  ajnis tamen, ke tiuj i jam ekvidis
la signon sur la tendo, ar ili subite dekliniis de sia
antaa direkto kaj ekforrajdis flanken per granda irkairo.

Mirigite la vojaantoj staris tie dum kelkaj momentoj,
rigardante jen al la rajdantoj, jen al la fremdulo.  Tiu i
staris anta la tendo, tute indiferenta, kvaza nenio okazis,
kaj rigardadis malproksimen tra la ebenao.  Fine Mulej
interrompis la silenton: "Kiu vi estas, ho potenca nekonato,"
ekkriis li, "kiu per sola movo de l' mano obeigas la sovaajn
rabistajn bandojn de l' dezerto?" -- "Vi taksas mian arton pli
alta ol ia vera valoro," respondis Selim Baru.  "Per i
tiu signo mi provizis min, kiam mi forsaviis el mallibereco.
Kion i signifas, tion mi mem ne scias; mi scias nur jenon: kiu
vojaas kun i tiu signo, trovias sub potenca protekto."

La komercistoj dankis la fremdulon kaj nomis lin ilia savinto.
Efektive, la rajdantaro estis tiel multenombra, ke la karavano
certe ne povus fari al i longan kontrastaradon.

Pli trankvilanime oni nun kuiis ripozi; kaj kiam la suno
komencis subiri kaj la vespera vento blovadis tra la sabla
ebenao, ili ekforiris pluen.

La morgaan tagon ili haltis en interspaco de unutaga vojo de la
eliro el la dezerto.  Kiam la vojaantoj denove kunvenis en la
granda tendo, Leza, la komercisto, prenis la parolon: "Mi diris
al vi hiera, ke la timata Orbasano estas nobla homo; permesu,
ke mi hodia in pruvu, rakontante al vi la sorton de mia
frato. -- Mia patro estis kadio[6] en Akaro.  Li havis tri
infanojn.  Mi estis la plej aa; mia frato kaj mia fratino estis
multe pli junaj ol mi.  Kiam mi havis dudek jarojn, la frato de
mia patro lasis min voki.  Li destinis min esti heredonto de siaj
bienoj, kondie ke is lia morto mi restu e li.  Sed ar li
atingis grandan aon, mi revenis ne pli frue ol anta du jaroj
en mian hejmon, ne sciiinte ion pri la terura sorto, kiu
intertempe trafis mian familion, nek kiel Allah in favorkore
bonigis."




La Savo de Fatme.


Mia frato Mustafa kaj mia fratino Fatme havis preska la saman
aon.  La unua estis maksimume du jarojn pli aa.  El la tuta
koro ili amis unu la alian, kaj en io ili kunlaboradis por
malplipezigi al nia malsanema patro la aron de lia granda
maljuneco.  Kiam venis la dek-sesa naskotago de mia fratino, mia
frato aranis feston.  Li invitigis al si iujn iajn
kunludantinojn, prezentigis al ili en la ardeno de l' patro
elektitajn manaojn, kaj, e la vesperio, invitis ilin fari
plezurvetureton surmaran en barko, kiun li jam luis kaj feste
ornamis.  Fatme kaj iaj amikinoj oje konsentis; ar la
vespero estis bela kaj la urbo, precipe kiam oni in rigardis
vespere de sur la maro, prezentis belegan vidaon.  Al la
knabinoj estis tiel bone sur la barko, ke ili konsentigis mian
fraton veturi iam pli kaj pli antaen en direkto al la plena
maro.  Sed Mustafa konsentis iom kontravole, ar jam anta
kelkaj tagoj oni vidis tie korsaron.  Ne malproksime de la urbo
elstaras en la maron promontoro.  is tie la knabinoj volis
veturi, por vidi la sunon subiranta en la maron.  irkaremante
la promontoron, ili ekvidis, en malgranda interspaco, barkon
plenan de viroj armitaj.  Antavidante ion ne bonan, mia frato
ordonis al la remistoj turni la boaton kaj alremi al la tero.
Kaj efektive lia timo ajnis realii: la alia barko sekvis
rapide tiun de mia frato, atingis in, ar i havis pli multe
da remistoj, kaj sin tenis iam inter nia barko kaj la marbordo.
La knabinoj, ekkonsciinte pri la minacanta ilin danero, salte
leviis, kriadis, ploradis; vane Mustafa penis ilin
retrankviligi, vane li admonis ilin resti senmovaj, ar ili
elmetas la barkon al la danero esti renversita per tia tien --
kaj reenkurado.  Nenio helpis.  Fine, kiam alproksimiis la alia
boato, ili iuj kuregis al la posta parto de l' barko, kaj tiu
i renversiis.  Dume oni jam observis de sur la tero la movojn
de la fremda boato; kaj ar oni jam de kelka tempo estis
maltrankvila pro korsaroj, tiu i boato vekis suspekton; tial
debordiis kelkaj barkoj, por helpi la nian.  Sed ili alvenis
nur ustatempe por enipigi la dronantojn.  En la konfuzo, la
malamika boato jam malaperis.  Sur la du barkoj, kiuj surprenis
la dronantojn, oni ne sciis certe, u iuj estas savitaj.  Oni
reciproke proksimiis; kaj ho ve! oni eksciis, ke mia fratino
kaj unu el iaj kunludantinoj malestis; samtempe oni ekvidis en
unu el la barkoj fremdulon, kiun konis neniu.  Minacite de
Mustafa, li konfesis, ke li apartenas al la malamika ipo, kiu
ankrostaras je du mejloj oriente, kaj ke liaj kunuloj,
forrapidegante, lin lasis al lia sorto en la momento, kiam li
ekkunsavis la knabinojn; li anka diris, ke li rimarkis, kiel
oni entrenis du el ili en la barkon.

Senlima estis la doloro de mia maljuna patro.  Anka Mustafa
estis morte afliktita, ne nur pro tio, ke li perdis sian amatan
fratinon, kaj ke li devas sin mem kulpigi pri ia malfelio,
sed plie -- tiu amikino de Fatme, kiu partoprenis ian
malfelion, estis de siaj gepatroj promesita al li kiel edzino,
kaj tion li ankora ne kurais konfesi al nia patro, ar iaj
gepatroj estis malriaj kaj de malaltranga deveno.  Sed mia
patro estis homo severa.  Kiam lia agrenego iom malpliiis, li
venigis al si Mustafan kaj diris al li: "Via malsaeco nun
rabis de mi la konsolon de miaj lastaj jaroj kaj la ojon de
miaj okuloj.  For de mi! mi forpelas vin por eterne de anta mia
vizao; mi malbenas vin kaj viajn posteulojn; kaj ne pli frue ol
tiam, kiam vi rekondukos al mi Fatme'on, via kapo liberios de
la malbeno de l' patro."

Tion mia malfelia frato tute ne atendis.  Jam antae li firme
decidis elseri sian fratinon kaj ian amikinon: por tio li nur
volis elpetegi al si la benon de la patro, kaj nun tiu i
forpelis lin, malbenitan, en la mondon.  Tamen, kvankam granda
jam estis lia aflikto, tiu i nova malfelio, kiun li ja ne
meritis, plifortigis nun lian kuraon.  Li iris al la kaptita
korsaro kaj demandis lin, kien veturas lia ipo, kaj eksciis, ke
ili komercas pri sklavoj kaj faras kutime grandan publikan
sklavovendadon en Balsoro.

Kiam li revenis hejmen, por pretigi sin por la vojao, la kolero
de la patro ajnis iom kvietiinta, ar li sendis al li sakon
da oro, kiel subtenon dum la vojao.  La gepatrojn de Zorajde --
tiel nomiis lia forrabita fianino -- Mustafa, plorante,
adiais; poste li ekforiris Balsoron.  Li faris la vojaon
surtere, ar de nia urbeto al Balsoro nenia ipo tiutempe
veturis.  Tial li devis fari tre streitajn tagvojirojn, por
alveni Balsoron ne tro longatempe post la korsaroj.  ar li
havis bonan evalon kaj nenian pakaon, li esperis atingi la
urbon en la fino de la sesa tago.  Sed en la vespero de la kvara
tago, dum li tute sola rajdis sian vojon, surfalis lin subite tri
viroj.  Rimarkinte, ke ili estas bone armitaj kaj fortaj kaj ke
ili celas lian monon kaj lian evalon plivere ol lian vivon, li
kriis al ili, ke li volas kapitulaci.  Ili desaltis de siaj
seloj, kunligis al li la piedojn sub la ventro de lia evalo,
kaj, metinte lin meze inter sin, dum unu el ili ekprenis lian
bridon, ili ekfortrotis rapide, ne parolante e unu vorton.

Mustafa fordonis sin al premanta malespero.  ajnis, ke jam nun
plenumiis por la malfeliulo la malbeno de lia patro; ar
kiel li povas esperi savi sian fratinon kaj Zorajde'on, se,
senigita je iuj rimedoj, li nenion povas doni, por ilin
liberigi, krom sia mizera vivo?  Mustafa kaj liaj senparolaj
akompanantoj jam rajdis eble unu horon proksimume, kiam ili
deturniis en malgrandan flankvaleton.  La valeto estis
irkaborderita de altaj arboj.  Mola, malpale verda herbejo,
tra kies mezo rivereto fluis rapide, invitis al ripozo.  Kaj
efektive li ekvidis, starigitajn tie, dek kvin is dudek
tendojn.  Al la palisetoj de l' tendoj estis ligitaj kameloj kaj
belaj evaloj; kaj el unu el la tendoj elsonis gajaj melodioj de
citro kaj du belaj vooj de viroj.  Al mia frato ajnis,
kvaza homoj, kiuj elektis tiel agrablan tendarejon, ne povus
intenci kontra li ion malbonan; tial li obeis sentime la
ordonon de siaj kondukantoj, kiuj, disiginte liajn ligilojn,
faris al li signon, ke li desaltu de evalo.  Oni kondukis lin
en tendon pli grandan ol la ceteraj, belete, preska kokete
ornamitan interne.  Belegaj orbroditaj kusenoj, teksitaj
tapioj, oritaj incensujoj estus montrintaj aliloke riecon kaj
komforton; sed i tie ili ajnis nur kuraaa rabao.  Sur
unu el la kusenoj sidis maljuna vireto; lia vizao estis
malbela, lia hato nigre bruna kaj brilanta; kaj malloga trajto
de malica ruzo irka okuloj kaj buo faris malameginda lian
vidion.  Kvankam i tiu viro penadis donigi al si kiom eble da
respekto, tamen Mustafa balda rimarkis, ke ne por li oni tiel
rie ornamis la tendon; kaj la alparolmaniero de liaj
kondukantoj ajnis lin pravigi en lia supozo.  "Kie estas la
Forta?" demandis ili la malgrandulon.  "Li faras aseton,"
respondis i tiu; "sed li komisiis min okupi, kiel
anstataanto, sian lokon." -- "Ne sae li agis, tion
farante," rediris unu el la rabistoj, "ar balda oni devos
decidi, u tiu i hundo devas morti a pagi; kaj tion scias la
Forta pli bone ol vi."

La malgrandulo, kiu havis, laajne, deziron sin veni per
bato, sin levis en la sento de sia indeco kaj elrektigis sin
alten, por atingi per siaj fingropintoj la orelon de sia
kontraulo.  Sed vidante, ke liaj penoj restas senfruktaj, li
komencis insulti; kaj vere, iun lian malentilaon la aliaj
plenvalore repagis, ke la tuta tendo rebruegis de la
interinsultado.  Subite malfermiis la pordo de l' tendo, kaj
enpais altkreska majesta viro, juna kaj bela kiel princo de
Perslando.  Liaj vestoj kaj armiloj estis, esceptinte nur lian
belegan sabron kaj lian rie ornamitan ponardon, neatentindaj
kaj simplaj; sed lia severa rigardo, ja lia tuta tenio, kvankam
neniel timigaj, inspiris respekton.

"Kiu i estas, kiu kuraas ekmalpaci en mia tendo?" kriis li
al la timigitaj apudestantoj.  Dum kelkaj momentoj regis profunda
silento; fine rakontis unu el tiuj, kiuj alvenigis Mustafan, kiel
la afero okazis.  e tio ruiis de kolero la vizao de tiu,
kiun oni nomis "la Forta."  "u vi kredas, ke mi iam min
lasus anstataii de vi, Hasano?" kriis li, per terura voo,
al la malgrandulo.  Tiu i kvaza kuntiriis pro timo, tiel ke
li ajnis e multe pli malgranda ol antae, kaj ekteliis
al la elirejo de la tendo.  Sed bontrafa piedekbato de la Forta
igis lin, per granda neordinara salto, elflugi tra la pordo.

Kiam la hometo estis malaperinta, la tri viroj kondukis Mustafan
anta sian hetmanon, kiu jam sidigis sin sur la kusenoj.  "Jen
ni alvenigas tiun, kiun vi ordonis al ni kapti."  La efo longe
observis la kaptiton; poste li parolis: "Baao de Suliejka! via
propra konscienco ja diras al vi, kial vi nun staras anta
Orbasano."  Adinte tion, mia frato sin etis anta li genue
kaj respondis: "Ho sinjoro! al mi ajnas, ke vi eraras; mizera
malfeliulo mi ja estas, sed ne tiu baao, kiun vi seras!"
Mirigis i tiuj vortoj iujn, kiuj estis en la tendo.  Sed la
sinjoro de la tendo parolis: "Ne multe utilos al vi viaj
ajnmanovroj, ar mi tuj alkondukigos al vi personojn, kiuj vin
bone rekonos."  Li ordonis alkonduki Zulejman.  Oni venigis en
la tendon maljunan virinon, kiu, al la demando, u i ne
rekonas en mia frato la Baaon de Suliejka, respondis: "Jes,
ja!  Kaj mi uras per la tombo de l' Profeto, i estas la
baao kaj neniu alia." -- "Vidu nun, abomenulo, kiel vi vane
estis ruza," ekparolis kolere la Forta.  "Vi estas por mi tro
malestiminda, por ke mi malpurigu per via sango mian bonan
ponardon; sed al la vosto de mia evalo mi alligos vin morga,
kiam la suno levios, kaj mi trarajdegos kun vi la arbarojn,
is i subiros malanta la montoj de Suliejka!"  Nun ekperdis
mia malfelia frato la kuraon.  "Tio estas la malbeno de mia
kruela patro," ekkriis li, plorante; "jen i alpelas min al
malhonora morto; kaj anka vi estas perdita, dola fratino, kaj
vi, Zorajde!" -- "Via ludao nenion utilas al vi," diris unu
el la rabistoj, ligante al li la manojn malanta la dorso;
"eliru tuj el la tendo, ar la Forta ekmordas la lipojn kaj
rigardas al sia ponardo.  Se vi volas travivi ankora unu
nokton, venu!"

Ekforkondukante mian fraton, la rabistoj renkontis tri aliajn,
antaenpelantajn kaptiton.  Ili eniris kun li en la tendon.
"Jen tiu baao, kiun ni nun venigas al vi la via ordono,"
diris ili, kaj ili kondukis la kaptiton anta la kusenon de la
Forta.  Kiam la kaptito estis tien kondukita, mia frato havis
bonan okazon, por observi lin, kaj al li mem falis en la okulojn
la simileco, kiun havis tiu homo kun li; nur lia barbo estis pli
nigra, kaj pli bruna lia vizao.  ajnis, ke la apero de la dua
kaptito tre mirigis la Fortan.  "Kiu el vi estas la usta?" li
demandis, rigardante jen mian fraton, jen la alian.  "Se vi
aludas la Baaon de Suliejka," respondis, per fiera tono, la
kaptito, "tio estas ja mi!"  Longe kaj fikse la Forta rigardis
la baaon, per sia severa terura rigardo; poste, nenion dirante,
li faris signon, ke oni konduku lin for.  Kiam i tio estis
farita, li alproksimiis al mia frato, distranis ponarde liajn
ligilojn kaj faris signon, ke li sidiu apud li sur la kuseno.
"Mi estas vere afliktita, fremdulo," diris li, "ke mi prenis
vin por tiu monstro, sed alskribu in al stranga dispono de l'
ielo, kiu faligis vin en la manojn de miaj fratoj, en la horo
mem, kiu estas dediita al la pereo de tiu kanajlo."  Mia frato
petis lin pri unu sola favoro: ke li permesu al li darigi tuj
lian vojaon, ar iu prokrasto povas esti por li pereiga.  La
Forta informigis sin pri liaj uraj aferoj; kaj post kiam
Mustafa ion rakontis al li, li konsilis al li pasigi i tiun
nokton en lia tendo; li kaj lia evalo sendube bezonas ripozon;
sed la morgaan tagon li montros al li vojon, kiu kondukos lin
al Balsoro post unu kaj duono da tago.  Mia frato konsentis,
estis bonege regalita, kaj dormis trankvile is la mateno en la
tendo de l' rabisto.

Kiam li revekiis, li vidis sin tute sola en la tendo, sed
anta la kurteno li ekadis kelkajn voojn kune parolantajn:
ili ajnis aparteni al la sinjoro de l' tendo kaj al la
malgranda nigrebruna vireto.  Li subaskultis iome, kaj adis,
je sia konsternego, kiel la malgrandulo insiste postulas de la
alia, ke li mortigu la fremdulon, ar, se li estos liberigita,
li povos ilin iujn perfidi.

Mustafa tuj rimarkis, ke la vireto portas koleron kontra li,
ar li estis la kazo de tio, ke oni traktis lin hiera tiel
malbone.  Dum kelkaj momentoj la Forta ajnis pripensi.  "Ne,"
parolis li fine, "li estas mia gasto, kaj por mi la gastrajto
estas sankta; krom tio, ajnas al mi, ke li ne havas tian
mienon, kvaza li volus nin perfidi."

Dirinte tion, li forovis la kurtenon kaj eniris en la tendon.
"Pacon al vi, Mustafa," diris li; "ni gustumu la matenan
trinkon; poste vi pretiu por la foriro."  Li prezentis al mia
frato pokalon da sorbedo kaj, kiam ili estis trinkintaj, ili
bridis la evalojn, kaj kun koro multe pli kuraa ol e sia
alveno Mustafa surevaliis.  Ili balda preterrajdis la
tendaron, kaj nun ili deturniis en laran vojon, kondukantan
en la arbaron.  La Forta rakontis al mia frato, ke tiu baao,
kiun ili kaptis dum la asado, promesis toleri, ke ili restu
sendanere en lia regiono; sed anta kelkaj semajnoj li kaptis
unu el la plej bravaj de la bando kaj, post plej teruraj
turmentegoj, lasis lin pendigi.  Jam de longe li tenis lin sub
spionado, kaj hodia li devas morti.  Mustafa ne kurais ion
kontradiri, ar li estas felia, ke li mem saviis kun
sendifekta hato.

e la eliro de la arbaro la Forta haltigis sian evalon,
priskribis al mia frato la vojon, etendis al li sian manon por
adiai, kaj parolis: "Mustafa, vi fariis, en stranga maniero,
gasto de la rabisto Orbasano.  Mi ne volas ordoni, ke vi nepre
prisilentu, kion vi vidis kaj adis.  Kvankam senkulpa, vi
elsuferis la antatimon de l' morto, kaj mi uldas al vi
kompenson.  Prenu, kiel memoraon, i tiun ponardon; kaj kiam
ajn vi bezonos helpon, in sendu al mi, kaj mi rapidos por vin
defendi.  Eble anka i tiu saketo utilos al vi por via
vojao."  Mia frato dankis lin pro lia noblanimeco; li prenis
la ponardon, sed la saketon li ne volis akcepti.  Ankora unu
fojon Orbasano premis al li la manon, faligis teren la saketon
kaj ekforgalopis ventegorapide en la arbaron.  Vidante, ke jam ne
plu estas eble lin kuratingi, Mustafa desaltis de sia evalo,
por reeklevi la saketon, kaj ekmiregis pro la grandanimeco de sia
gastiginto, ar la saketo enhavis multegon da oro.  Li dankis
Allah'on pro sia savio, kaj rekomendinte al lia favorkoreco la
noblan rabiston, li ekdarigis gajakore sian vojon al Balsoro.

Leza silentiis kaj demande rigardis Amet'on, la maljunan
komerciston.

"Ne, se estas tiel," diris i tiu, "volonte mi plibonigas
mian juon pri Orbasano; ar vere, bele li agis kontra via
frato."

"Li agis kiel brava Islamano," ekkriis Mulej; "sed mi esperas,
ke tio ne estas jam la fino de via rakonto, ar, se mi ne
eraras, ni iuj deziregas adi plue, kio okazis al via frato,
kaj u li liberigis Fatme'on, vian fratinon, kaj la belan
Zorajde'on."

"Se tio vin ne enuigas, mi volonte darigos la rakonton,"
respondis Leza, "ar, efektive, la historio de mia frato estas
aventuroplena kaj miriga."

e la tagmezo de la sepa tago post sia foriro, Mustafa enrajdis
tra la pordego de Balsoro.  Enirinte en karavanejon, li tuj
demandis, kiam komencios la sklavovendado, kiu iujare
farias i tie.  Sed li ricevis la teruran respondon, ke li
venas tro malfrue je du tagoj.  Oni esprimis bedaron pro lia
malfruio kaj rakontis al li, ke li multe perdis, ar, en la
plej lasta tago de l' vendado, alvenis du sklavinoj tiel superege
belaj, ke ili altiris sur sin la rigardojn de iuj aetantoj.
Tiuj i lastaj, oni diris, interbatiis kaj interdisiriis
en plej bona maniero pro tiuj belulinoj, kiuj fine ja estis
venditaj, sed por prezo tiel alta, ke nur ilia nuna sinjoro povis
in pagi.  Mia frato informiis pli detale pri la sklavinoj kaj
jam ne dubis plu, ke tio estas la samaj malfeliulinoj, kiujn li
nun seras.  Li eksciis plie, ke tiu, kiu ilin aetis, loas
je kvardek horoj de Balsoro kaj nomias Tiuli-Kos, eminenta,
ria, sed jam iom maljuna viro, kiu en pasinta tempo estis
Kapudan-baao[7] de l' kalifo, sed nun estas eksiinta, por
elripozi kun siaj amasigitaj riaoj.

Komence Mustafa volis tuj residii sur sian evalon, por
rapidatingi Tiulin, kiu apena povis esti antaiinta e je
unutaga vojiro.  Sed ekpensinte, ke li, solulo, neniel povas
sukcesi kontra tiu potenca vojaanto, nek rekapti de li lian
akiron, li penis elpensi alian agmanieron, kaj balda li trovis
in.  Lia maldistingio je la Baao de Suliejka, -- konfuzo,
kiu siatempe minacis farii por li tiel danera, -- venigis al
li la penson, eniri sub tiu nomo en la domon de Tiuli kaj
tiumaniere riski unu ekprovon por liberigi la du malfeliajn
knabinojn.  Li do dungis kelke da servistoj kaj evaloj, -- por
tio bonege utilis al li la mono de Orbasano, -- havigis al si mem
kaj al siaj servistoj belegajn vestojn, kaj ekvojiris al la
kastelo de Tiuli.  Post kvin tagoj li alvenis proksimen de tiu
kastelo.  i kuis sur bela ebenao.  De iuj flankoj
irkafermis in altaj muroj, kiujn la konstruaoj nur tre
malmulte superstaris.  Alveninte tien, Mustafa kolorigis nigraj
siajn harojn kaj sian barbon kaj miris sian vizaon per la
suko de iu kreskao, kiu donis al i uste tiun saman brunetan
koloron, kiun havis la vizao de l' Baao.  Poste li sendis en
la kastelon unu el siaj servistoj, kiu petis por li, en la nomo
de l' Baao de Suliejka, pri nokta ripozejo.  Balda revenis la
servisto kun kvar bele vestitaj sklavoj, kiuj prenis per la brido
la evalon de Mustafa kaj kondukis sur la korton de l' kastelo.
Tie ili helpis lin deevalii, kaj kvar aliaj kondukis lin sur
lara marmora tuparo supren al Tiuli.

Tiu i, maljuna gajhumora bravulo, akceptis mian fraton kun
respekto kaj ordonis meti anta li la plej bonan, kiun povis
prepari lia kuiristo.  Post la mano Mustafa iom post iom igis
la paroladon ektui la novajn sklavojn, kaj Tiuli ladis ilian
belecon, plendante nur pri tio, ke ili estas iam tiel
malojaj; tamen li kredis, ke tio balda forpasos.  Tre
ojigite pro i tiu akcepto mia frato kuiis ripozi kun plej
belaj esperoj.  Li jam dormis eble unu horon proksimume, kiam
revekis lin la brilo de lampo, kiu pikis blindige liajn okulojn.
Li suprensidiis en la lito, sed kredis, ke li ankora sonas,
ar anta li staris tiu nigre-bruna hometo el la tendo de
Orbasano, tenante lampon en la mano kaj distordante sian
buaon en malagrablegan rideton.  Mustafa ekpremetis al si la
brakon kaj irpinis la nazon, por sin konvinki, u li vere
maldormas; sed la aperao restis kiel antae.  "Kion vi volas
apud mia lito?" ekkriis Mustafa, rekonsciiinte el sia mirego.
"Nu, ne tiel ekscitiu, sinjoro," parolis la hometo; "mi bone
divenis, kial vi venis i tien.  Vian estimindan vizaon mi
anka ne forgesis; tamen, por diri la veron, se mi ne estus, per
mia propra mano, helpinta pendigi la Baaon, vi eble min
trompus.  Sed nun mi estas i tie, por fari al vi demandon."

"Anta io diru, kiel vi i tien venis," rediris al li
Mustafa, kiu koleregis pro tio, ke li nun estas elperfidita. --
"Tion mi ja tre volonte diros al vi," respondis la alia.  "ar
mi ne povis plu vivi en bona interrilato kun la Forta, mi
forkuris.  Sed vi, Mustafa, estis en realeco la kazo de nia
malpaco, kaj tial vi devas doni al mi vian fratinon, kiel
edzinon, rekompence de kio mi helpos vin amba forkuri.  Se vi
in ne donos, mi iros al mia nova sinjoro kaj rakontos al li iom
pri la nova Baao."

Mustafa freneziis de teruro kaj kolero.  Nun, kiam li kredis,
ke li certe atingis la celon de siaj deziroj, venis tiu mizerulo
kaj ilin vanigis.  Estis nur unu rimedo, kiu povus sukcesigi lian
projekton: la malhometon li nepre devas mortigi.  Per unu salto
li do eletiis al li el la lito; sed lia malamiko, sendube
antavidinte ion similan, lasis fali la lampon, ke i
estingiis, kaj forkuregis en la mallumo, freneze kriante por
helpo.

Nun estis tre kriza la situacio de Mustafa.  La knabinojn li
devis por tiu momento forlasi kaj prizorgi nur sian propran
savion.  Li iris tial al la fenestro, por vidi, u li ne povas
tie trasalti.  is la tero estis priatentinda profundo kaj
kontraflanke staris alta muro, super kiun li devus grimpi.  Dum
li staris meditante e la fenestro, subite li ekadis multajn
voojn, proksimiantajn al lia ambro.  Ili jam atingis la
pordon.  Senespera, li nun ekkaptis sian ponardon kaj siajn
vestojn kaj elsaltis tra la fenestro.  La falo estis malfacila,
sed li sentis, ke li ne rompis al si ian korpmembron; li do tuj
releviis kaj kuris al la muro, kiu irkais la korton, in
suprenrampis, je la mirego de siaj persekutantoj, kaj balda sin
trovis sur libera kamparo.  Li darigis kuri, is li alvenis
malgrandan arbaron, kie li etis sin teren, ellacigita.  Tie li
pripensis, kion li devas fari.  Siajn evalojn kaj servistojn li
devis forlasi; sed prosperis al li konservi sian monon, kiun li
portis en sia zono.  Balda montris al li lia elpensema kapo
alian savrimedon.  Li iris pluen en la arbaro, is li alvenis
vilaon, kie por malalta prezo li aetis evalon, kiu balda
lin portis en urbon.  Tie li informiis pri kuracisto, kaj oni
rekomendis al li iun spertan maljunulon.  Tiun i, pere de kelke
da oraj moneroj, li konsentigis konigi al li kuracilon, kiu
kazos mortsimilan dormon, tuj per dua rimedo reforigeblan.
Akirinte tiun rimedon, li aetis longan artefaritan barbon,
nigran talaron kaj iuspecajn skatolojn kaj retortojn, tiel ke
li povis bone prezenti vojaantan kuraciston, suraris siajn
posedaojn sur azenon kaj ekvojais returne en la kastelon de
Tiuli-Kos.  Li povis esti certa, ke tiuifoje oni lin ne
rekonos, ar la barbo lin aliformigis is tia grado, ke li ja
apena rekonis sin mem.  Alveninte e Tiuli, li anoncigis sin
kiel la kuraciston akamankabudibaba.  Kiel li pensis, tiel
okazis.  La belega nomo tiel bone rekomendis lin al la maljuna
malsaulo, ke tiu i tuj invitis lin mani.  akamankabudibaba
aperis anta Tiuli; kaj apena ili interparoladis unu plenan
horon, la maljunulo decidis submeti iujn siajn sklavinojn al la
kuracado de l' saa medicinisto.  Tiu i apena povis kai
sian ojon, ke li nun revidos sian amatan fratinon: kaj kun
frapanta koro li sekvis Tiulin, kiu kondukis lin en la serajlon.
Ili venis en ambron bele ornamitan, sed en i troviis neniu.
"Kara doktoro ambaba, a kiel ajn vi estas nomata," parolis
Tiuli-Kos, "rigardu atente la truon en tiu muro; tra tiu truo
eletendos sian brakon iu mia sklavino, kaj tiam vi povos
ekzameni, u la pulso estas malsana a ne."  Mustafa vane
petegis kaj argumentis; permeson li ne ricevis por vidi la
knabinojn; tamen ilia sinjoro konsentis diri al li, kiel iu el
ili kutimas farti.  Nun eltiris Tiuli el sia zono longan
paperaon kaj per lata voo eknomis unuope siajn sklavinojn.
e iu alvoko eletendiis tra la muro unu mano, kaj la
kuracisto ekzamenis la pulson.  Jam estis voe legitaj ses
nomoj, kaj iujn oni deklaris bonsanaj; kaj nun legis Tiuli,
kiel sepan nomon, "Fatme," kaj malgranda blanka mano eliis
tra la muro.  Tremante de ojo, Mustafa ekkaptis in kaj, kun
serioza mieno, deklaris grave malsana.  Tiuli tre
maltrankviliis kaj ordonis al sia saa akamankabudibaba,
rapide prepari kuracilon.  La kuracisto eliris el la ambro kaj
skribis sur papereton: "Fatme! mi volas vin savi; sed por tio
necese estas, ke vi decidiu preni medikamenton, kiu faros vin
dum du tagoj senviva!  Tamen mi posedas rimedon, kiu redonos al
vi la vivon.  Se vi tion konsentas, diru nur, ke i tiu
trinkao nenion helpis, kaj tio estos por mi signo, ke vi
akceptas mian proponon."

Balda li revenis en la ambron, kie Tiuli atendis lin.  Li
kunportis trinketon ne malutilan, palpis ankora unufoje la
pulson de l' malsana Fatme kaj ovis samtempe la papereton sub
ian braceleton; la trinketon li transdonis al i tra la
aperturo en la muro.  Tiuli ajnis tre maltrankvila pro Fatme
kaj prokrastis is pli oportuna tempo la ekzamenon de la ceteraj
sklavinoj.  Forlasinte, kune kun Mustafa, la ambron, li parolis
per maloja tono: "adibaba, diru malkae, kion vi pensas pri
la malsano de Fatme?"  akamankabudibaba respondis kun profunda
ekemo: "Ho sinjoro, ke la Profeto donu al vi konsolon!  i
havas febron malrapidiran, kiu ja eble estos ia finio."  e
tio ekflamis la kolero de Tiuli: "Kion vi diras, malbenita
medicinista hundo?  u i, pro kiu mi elpagis du mil
ormonerojn, devos mortai kiel bovino?  Sciu, ke se vi ne
sukcesos in savi, mi dehakos al vi la kapon!"  Nun mia frato
ekkomprenis, ke li agis mallerte, kaj penis redoni al Tiuli
esperon.  Dum ili tiel interparolis, venis el la serojlo nigra
sklavo, por sciigi al la kuracisto, ke la trinketo nenion helpis.
"Uzu vian tutan arton, akamdababelda, a kiel ajn vi vin
skribas; mi pagos al vi ion, kion vi postulos," kriis
Tiuli-Kos, preska plorante pro timo, ke li perdos tiom da oro.
"Mi donos al i sukaeton, kiu liberigos in de ia
premego," respondis la kuracisto.  "Jes, jes, donu al i
sukaeton," plorparolis la maljuna Tiuli.  Plena de espero,
Mustafa foriris seri sian dormigilon; kaj doninte in al la
nigra sklavo kaj klariginte kiom oni per unu fojo devas preni, li
iris al Tiuli kaj diris, ke li devas ankora seri apud la lago
iujn sanigajn herbojn.  Dirinte tion, li elforrapidis tra la
pordego.  Apud la lago, kiu kuis ne malproksime de la kastelo,
li demetis siajn falsajn vestojn kaj etis en la akvon, ke ili
gaje nais irkae; sin mem li kais en la arbetaaro,
atendis tie la nokton, kaj poste enteliis en la tombejon apud
la kastelo de Tiuli.

Mustafa forestis eble apena unu horon el la kastelo, kiam oni
alportis al Tiuli la sciigon, ke lia sklavino Fatme mortias.
Li forsendis servistojn al la lago, por tuj venigi la kuraciston,
sed balda revenis solaj liaj senditoj kaj raportis, ke la
malfelia kuracisto falis en la akvon kaj dronis; oni povas vidi
lian nigran talaron naantan en la lago; tie kaj i tie
elrigardetas anka el la ondoj lia majesta barbo.  Jam ne
esperante pri savo, Tiuli malbenis sin mem kaj la tutan mondon,
eliris al si la barbon kaj ekkuris, kapantaen, kontra la
muron.  Sed io i tio utilis nenion, ar Fatme balda
ellasis la lastan spiron sub la manoj de la aliaj virinoj.
Sciiinte pri ia morto, Tiuli ordonis, ke oni rapide faru
erkon, ar li ne povis toleri mortinton en la domo; kaj la
kadavron li lasis forigi en la mazojeon.  La portistoj alportis
tien la erkon, rapide metis in teren kaj forkuris, ar ili
ekadis el inter la aliaj erkoj ve-kriadon kaj emegojn.

Mustafa, kiu kais sin malanta la erkoj kaj de tie
forkurigis la portistojn, elvenis nun el sia kaejo kaj
eklumigis lampon, kiun li por tiu celo jam kunportis.  Poste,
ekpreninte boteleton, kiu enhavis la vekontan medikamenton, li
levis la kovrilon de la erko de Fatme.  Sed kia teruro ekkaptis
lin, kiam sin montris al li, e la lumo de la lampo, trajtoj
tute nekonataj!  Nek mia fratino nek Zorajde, sed iu tute alia
kuis en la erko.  Multe da tempo li bezonis, por reekregi sin
post i tiu nova bato de l' sorto; sed fine kompato venkis lian
koleron.  Li maltopis sian boteleton kaj veretis al i la
medikamenton inter la lipojn.  i ekspiris, ekmalfermis la
okulojn kaj ajnis longe pripensi, kie i estas.  Fine i
rememoris, kio okazis; sin levis el la erko; kaj sin etis al
la piedoj de Mustafa.  "Kiel mi povas vin danki, ho favorkora
estao," i ekkriis, "ke vi savis min el mia terura
mallibereco!"  Mustafa interrompis iajn dankesprimojn per la
demando, kiel fariis, ke i kaj ne Fatme, lia fratino, estas
savita.  i rigardis lin, mirigita.  "Nun fine mi ekkomprenas
mian savion, kiu is nun estis al mi neklarigebla," i
respondis; "sciu, ke en tiu kastelo oni nomis _min_ Fatme, kaj
al _mi_ vi donis vian papereton kaj la savtrinkaon."  Mia
frato petegis la savitan knabinon, ke i donu al li sciigojn pri
lia fratino kaj Zorajde; kaj li eksciis, ke ili amba sin trovas
en la kastelo, sed jam ricevis, la la kutimo de Tiuli, aliajn
nomojn; ili nun estas nomataj Mirza kaj Nurmahal.

Vidante, ke mia frato tiagrade malojas pro i tiu malsukceso,
Fatme, la savita sklavino, ekpenis lin rekuraigi kaj promesis
sciigi al li rimedon, por liberigi spite io amba knabinojn.
Revigligita de i tiu penso, Mustafa elerpis novan esperon; li
petis in nomi tiun rimedon, kaj i parolis: "Mi ja estas nur
de kvin monatoj sklavino de Tiuli, tamen tuj de la komenco mi
pripensis savion, sed por mi sola i estis tro malfacila.  Sur
la interna korto de l' kastelo vi sendube ekvidis puton, kiu
eletas akvon el dek tubegoj; tiun puton mi anka rimarkis.  Mi
memoris, ke mi jam vidis en la domo de mia patro similan puton,
kies akvo alfluadas tra vasta kondukilaro.  Nu, kun la celo
ekscii, u anka i tiu puto estas same konstruita, mi ladis
unu tagon en eesto de Tiuli ian belecon kaj demandis pri ia
aritekturisto.  'Mi mem konstruis in,' li respondis, 'kaj
tio, kion vi vidas i tie, estas la malplej rimarkinda; ar la
akvo alvenas el rivereto je almena mil paoj de tie i kaj
trafluadas volbitan kondukilegon, kiu havas almena la alton de
homo; kaj de io i tio mi mem faris la planon.'  Adinte
tion, mi ofte deziris havi, nur dum unu momento, forton de viro,
por povi ellevi unu el la tonegoj el la flanko de l' puto; tiam
mi povus forkuri, kien ajn mi nur volus.  Mi do montros al vi nun
la kondukilegon; vi povos penetri tra i nokte en la kastelon
kaj forsavi viajn amatojn.  Sed almena du virojn vi devos havi
kun vi, por superforti la sklavojn, kiuj nokte gardas la
serajlon."

Tiel i parolis.  Mia frato, kvankam jam du fojojn lin trompis
liaj esperoj, denove rekuraiis kaj esperis, kun helpo de
Allah, plenumi la planon de l' sklavino.  Li promesis al i, ke
li poste prizorgos ian forvenon en ian hejmon, se i lin
helpos penetri en la kastelon.  Tamen faris al li zorgojn
ankora jena pripenso: kie li povos trovi du -- tri fidelajn
helpontojn.  Subite li ekpensis pri la ponardo de Orbasano kaj
pri la promeso, kiun donis al li la rabisto, rapidi lin helpi,
kie ajn li bezonus lin.  Li do forlasis, kune kun Fatme, la
tombejon, por iri seri la rabiston.

En la sama urbo, en kiu li sin anis en kuraciston, li aetis
per sia lasta mono evalon kaj dungigis Fatme'on al malria
virino, kiu lois en la antaurbo.  Li mem rapidis al la
montaro, kie li la unuan fojon renkontis Orbasanon, kaj alvenis
tien post tri tagoj.  Balda li retrovis la tendaron kaj aperis
neatendite anta Orbasano, kiu lin amike bonvenigis.  Li
rakontis al li siajn malsukcesajn klopodojn, e kio, de tempo al
tempo, la seriozema Orbasano ne povis ne ridi iome, precipe kiam
li image prezentis al si la kuraciston akamankabudibaba.  Sed
pri la perfido de la malgrandulo li tre koleriis, kaj uris,
ke li pendigos lin propramane, kie ajn li lin trovos.  Al mia
frato li certigis, ke li tuj estos preta lin helpi, kiam li
antae refortios post la vojao.  Mustafa tial denove restis
dum tiu nokto en la tendo de Orbasano; sed kun la unua matenruo
ili ekforiris, kaj Orbasano kunprenis tri siajn plej kuraajn
virojn, provizitajn per bonaj evaloj kaj armiloj.  Ili rajdis
rapide antaen kaj venis post du tagoj en la urbeton, kie
Mustafa jam lasis la liberigitan Fatme'on.  Kune kun i, ili
rajdis pluen de tiu urbeto is la malgranda arbaro, de kie oni
povis vidi la kastelon de Tiuli, ne malproksime kuantan.  Tie
ili ekkampis, por atendi la nokton.  Kiam fariis mallume, ili
tuj alteliis, kondukataj de Fatme, al la rivereto, kie estis
la deirpunkto de la akvokondukilego; kaj balda ili i tiun
trovis.  Fatme'on kaj unu serviston ili lasis tie starantajn kun
la evaloj kaj ekmalleviis en la kondukilegon; sed anta ol
ili eniris, Fatme ankora unufoje ion precize ripetis al ili,
nome: ke ili venos tra la puto sur la internan korton de l'
kastelo; tie estas en la dekstra kaj maldekstra anguloj du turoj;
en la ambro malanta la sesa pordo, se oni kalkulas de la
dekstra turo, sin trovas Fatme kal Zorajde, gardataj de du nigraj
sklavoj.  Bone provizitaj per armiloj kaj feraj leviloj, Mustafa,
Orbasano kaj du aliaj malsupreniris en la akvokondukilon.  Ili ja
enakviis is la zono; tamen ili energie trapuis sin
antaen.  Post duono da horo ili alvenis la puton mem kaj tuj
enovis siajn levilojn.  La muro estis dika kaj firma, sed al la
kunigitaj fortoj de la kvar homoj i ne povis longe
kontrastari; ili balda enrompis truegon, sufie grandan, por
ke oni povu facile traovii.  Orbasano eniris la unuan kaj
posthelpis la aliajn.  Kiam iuj sin trovis sur la korto, ili
esploris la kontraan flankon de l' kastelo, por eltrovi la jam
priskribitan pordon.  Sed ili ne povis interkonsenti, pri kiu
pordo i estas, ar, kalkulante de la dekstra turo al la
maldekstra, ili trovis pordon murfermitan kaj nun ne sciis, u
Fatme i tiun preterforgesis a kunkalkulis.  Sed ne longe
pripensis Orbasano: "iun pordon malfermos al mi mia bona
glavo," li ekkriis; li proksimiis al la sesa pordo, kaj la
aliaj lin sekvis.  Malferminte la pordon, ili trovis ses nigrajn
sklavojn, kuantajn tere kaj dormantajn.  Ili estis tuj
retiriontaj senbrue, ar ili vidis, ke ili maltrafis la
ustan pordon, kiam figuro sin levis en la angulo kaj, per bone
konata voo, ekkriis por helpo.  i estis la malgrandulo el la
tendaro de Orbasano.  Sed anta ol la nigruloj plene konsciis,
kio okazas, jen etiis Orbasano al la malgrandulo, disiris
je du pecoj lian zonon, fermtopis al li la buon kaj kunligis
la manojn malanta la dorso.  Poste li sin turnis al la sklavoj,
el kiuj kelkaj estis jam duone ligitaj de Mustafa kaj la du
aliaj, kaj helpis subigi ilin tute.  Metinte al la sklavoj
ponardon kontra la brusto, oni demandis ilin, kie estas
Nurmahal kaj Mirza; kaj ili konfesis, ke ili estas en la apuda
ambro.  Mustafa kuregis en la ambron kaj trovis tie Fatme'on
kaj Zorajde'on, kiujn jam vekis la bruado.  Rapide la knabinoj
kolektis siajn ornamaojn kaj vestaojn kaj sekvis Mustafan.
Dume proponis la du rabistoj, ke oni ion forrabu, kion oni
povus trovi; sed tion Orbasano malpermesis, dirante: "Oni neniam
diru pri Orbasano, ke li eniris nokte la domojn, por teli
oron."  Mustafa kaj la savitaj knabinoj malsupreniris rapide en
la akvokondukilon, dum Orbasano promesis sekvi ilin balda.
Sed, kune kun alia rabisto, li antae kaptis la malgrandulon kaj
elkondukis sur la korton; tie ili ligis irka lia kolo silkan
nuron, kiun ili por tiu celo jam kunportis, kaj pendigis lin
e la plej alta supro de l' puto.  Tiel puninte la perfidon de
la mizerulo, ili anka siavice malsupreniris en la
akvokondukiion kaj sekvis Mustafan.  Kun larmoj dankis amba
knabinoj sian noblan savinton Orbasano; sed tiu i instigis ilin
forkuri kiel eble plej rapide, ar estas tre kredeble, ke
Tiuli-Kos ilin persekutigos en iujn direktojn.  La sekvintan
tagon Mustafa kaj liaj savitoj, profunde kortuitaj, disiis de
Orbasano; vere! ili forgesos lin neniam.  Fatme, la liberigita
sklavino, iris alivestita al Balsoro, por tie enipii al sia
hejmo.

Post mallonga agrabla vojao alvenis hejmen la miaj.  Preska
mortigis mian maljunan patron la ojo de la revido; en la tago
sekvinta ilian alvenon li aranis grandan feston, en kiu
partoprenis la tuta urbo.  Anta granda kunvenintaro de parencoj
kaj amikoj, mia frato devis rakonti sian historion, kaj unuvoe
ili ladis tiel lin kiel anka la noblan rabiston.

Kaj kiam li finis la rakonton, leviis mia patro kaj alkondukis
al li Zorajde'on.  "Tiel," li diris per solena voo, "de via
kapo mi nun forigas la malbenon; ricevu, i tiun knabinon, kiel
batalakiritan rekompencon pro via senripoza agemeco; akceptu mian
patran benon; kaj al nia urbo neniam manku viroj, kiuj similas al
vi pri frata amo, prudento kaj fervoro."

Jam atingis la karavano la finon de la dezerto, kaj oje la
vojaantoj salutis la verdajn herbejojn kaj la folioriajn
arbojn, kies arma vidao jam de multaj tagoj ne trafis iliajn
okulojn.  En bela valo kuis karavanejo, kiun ili elektis kiel
noktan restadejon; kaj kvankam i prezentis nur malmulte da
komforto kaj refreigo, tamen la tuta vojaantaro estis pli
gaja kaj interamikiema ol antae, ar la penso, ke ili nun
elsaviis el la daneroj kaj malagrablaoj, kiujn okazigas
vojao tra la dezerto, malfermis iujn korojn kaj inklinis
ies spiriton al ercado kaj amuziado.  Mulej, la juna gaja
komercisto, dancis dancon ridigan, in akompanante per kantoj,
kiuj e de la seriozema greko Zalekos ellogis rideton.  Sed,
ne kontenta de tio, ke li gajigis siajn kunvojaantojn per ludo
kaj danco, li volis anka rakonti al ili la historion, kiun li
jam antae promesis; kaj, iom mallaciinte post sia saltado,
li ekparolis lajene: --




La Historio pri Malgranda Muk.


En Niceo, mia kara naskurbo, lois iam homo, kiun oni nomis
Malgranda Muk.  Kvankam mi estis tiam tre juna, mi ankora
memoras lin bone, precipe pro tio, ke estas li, al kiu mi dankas
la teruran bastonadon, per kiu regalis min foje mia patro.  Kiam
mi konatiis kun li, li estis jam grandaulo; tamen li havis
nur tri a kvar futojn da alto.  Krom tio, li havis eksteraon
tre strangan; ar lia korpo, kvankam malgranda kaj delikata,
devis porti kapon multe pli grandan kaj pli dikan, ol la kapo de
ordinara mortemulo.  Li lois tute sola en granda domo: e sian
kuiradon li faradis propramane.  Nur unu fojon en kvar semajnoj
li iradis promeni; kaj nur la fuma kolonego, kiu iutagmeze
supreniris el lia kameno, sciigadis al liaj samurbanoj, u li
vivas a mortis.  Oni ofte lin vidis vespere tien kaj reen
irantan supre sur lia domo, kaj tiam, suprenrigardante de sur la
strato, oni povis tre bone imagi al si, ke sola lia granda kapo
irkakuradas sur la tegmento.  Mi kaj miaj ludkamaradoj estis
senkompataj buboj, kiuj ojis moki kaj kolerigeti aliajn; sekve,
iufoje kiam Malgranda Muk eliris promeni, tio estis por ni vera
festokazo.  En la difinita tago ni kolektiadis anta lia domo,
por tie atendi, is li elvenos; kaj fine, kiam malfermiis la
pordo kaj elrigardis unue la granda kapo kun la ankora pli
granda turbano, kiam postvenis la cetera korpeto, vestita per
eluzita manteleto, vasta pantalono kaj lara zono, e kiu
pendis longa ponardo, -- tiel longa, ke oni ne sciis, u Muk
alkroias al la ponardo a la ponardo al Muk, -- kiam li tiel
eliris el la domo, ekbruis la aero pro nia oja kriado, ni
etis supren niajn apojn kaj ekdancis irka li kiel
frenezaj.  Siavice, Malgranda Muk faris al ni seriozan kapsaluton
kaj, per malrapidaj paoj, ekmaris tra la strato.  Survoje li
trenadis iom la piedojn, ar li surhavis grandajn, larajn
pantoflojn, kiajn mi neniam vidis antae.  Ni infanoj kuradis
post li, kriante senese: "Malgranda Muk, Malgranda Muk!"  Ni
anka havis gajan versaeton, kiun ni kantis iufoje pro lia
honoro; jen ia teksto:

  "Muk, Muk, Malgranda Muk!
  Loas vi en granda domo;
  Estas brava eta homo;
  Unu fojon en monato
  Promenadas sur la strato;
  Grandkapulo, turnu vin!
  Kuru, Muk, kaj kaptu nin!"

Tiamaniere ni jam ofte amuziis, kaj kun honto mi devas konfesi,
ke la plej forte incitadis lin mi, ar ofte mi ektiris lin je
lia manteleto, kaj foje mi de malantae metis la piedon sur lian
grandan pantoflon, ke li falis sur la vizaon.  Unuamomente mi
trovis tion ekstreme ridinda; sed esis mia ridado, kiam mi
rimarkis, ke Malgranda Muk sin direktas al la domo de mia patro.
Kaj efektive, jen li tien eniris, kaj sufie longan tempon li
tie restis.  Mi kais min proksime de l' pordo, kaj vidis lin
reeliri en akompano de mia patro, kiu tre respektoplene lin tenis
je la mano kaj, multfoje kliniante, adiais e la pordo.  Al
mi estis ne tute trankvile en la koro, kaj longatempe mi restis
en mia kaejo.  Sed fine elpelis min la malsato, kiun mi timis
multe pli, ol batojn; kaj humila, kun klinita kapo, mi aperis
anta mia patro.  "Mi adis, ke vi ofendis la bonan Muk'on,"
li parolis, per tono tre serioza; "nu, mi nun rakontos al vi la
historion de tiu i Muk, ar mi ne dubas, ke, kiam i estos de
vi konata, vi jam ne ridos lin plu.  Sed anta kaj post la
rakonto vi devos ricevi la _kutiman_."  La "kutima" estis
dudek kvin batoj, kiujn li iam tre kaj tre konscience
elkalkuladis sur mia dorso.  Li do prenis sian longan piptubon,
derabis ian sukcenan bupecon kaj prilaboris min pli
senindulge ol iam antae.  Kiam la dudek kvin estis plennombre
pagitaj, li ordonis al mi atenti kaj ekrakontis la historion pri
Malgranda Muk.

La patro de Malgranda Muk, kies usta nomo estas Mukra, estis
respektata, sed malria homo, i tie en Niceo.  Li vivis
preska tiel same ermite, kiel nuntempe lia filo.  Tiun i li
tute ne amis, ar li hontis lian pigmean staturon, kaj tial li
lasis lin pliaii en granda senscieco.  Ankora en sia
dek-sesa jaro Malgranda Muk estis facilanima infano; kaj la
patro, homo serioza, ne esis lin riproi, ke li, kiu jam de
longe ne plu devus porti siajn uojn de infano, estas ankora
tiel naivega kaj malsprita.

Sed okazis foje, ke la maljunulo falis ie malsupren, sin tiel
grave vundante, ke li balda poste mortis; kaj nun Malgranda Muk
sin trovis sola en la mondo, senhava kaj senscia.  La senkompataj
parencoj, al kiuj la formortinto uldis pli, ol kiom li povis
repagi, forpelis la malfeliuleton el la domo kaj konsilis al li
eliri en la mondon, por elseri sian felion.  Malgranda Muk
respondis, ke li jam estas preta por la vojao; kaj ar nenion
plu li petis por si, krom la vestaro de l' patro, oni plenumis
lian deziron.  Lia patro estis altkreska kaj vastkorpa viro;
sekve la vestoj tute ne almezuriis al la filo.  Sed Muk balda
elpensis rimedon: li detranis de la vestoj tiom da tofo, por
malpli_long_igi ilin labezone, kaj poste li ilin surmetis.  Sed
pri la same necesa malpli_lar_igo li tute forgesis; kaj el tio
rezultas tiu stranga vestaro, kiun oni ankora hodia povas
vidi sur li; la granda turbano, la lara zono, la ampleksa
pantalono, la blua manteleto, io i tio estas heredaoj de
lia patro, kiujn li depost tiu tempo surportas ankora.  Fine,
alliginte al sia zono la longan Damaskan ponardon de l' patro kaj
preninte bastoneton en la manon, li trapais tra la pordego de
la urbo kaj ekforiris "en la mondon."

oje li vojiris antaen la tutan tagon, ar iuokaze li ja
volis elseri sian felion.  iufoje kiam li ekvidis sur la
tero vitropeceton, brilantan sub la sunaj radioj, li nepre
eklevis in kaj metis en sian poon, kredante, ke i
anios en plej belan diamanton.  Ekvidinte en la malproksimo
la kupolojn de moskeo, brilegantajn kiel fajro, a lagon
lum-reetantan kvaza spegulo, li ekrapidis tien kun koro plena
de ojo, ar li kredis, ke li venas en ensoritan landon.  Sed
ho ve!  Malaperis tiuj trompobildoj, kiam li iom pli
proksimiis; kaj balda tro balda rememorigis lin lia laceco
kaj lia malsate doloranta stomako, ke li ankora sin trovas en
lando de mortemuloj.  Dum du tagoj li tiel vojais, malsata kaj
maloja, kaj jam li ekmalesperis trovi sian felion.  Kampaj
fruktoj estis lia sola nutrao; la malmola tero -- lia nokta
kuejo.  Fine, la trian tagon matene, li ekvidis de sur monteto
grandan urbon.  Sur iaj muroj kaj turoj brilege lumis la
kvaronluno, dum gajaspektaj flagoj flirtadis sur la tegmentoj kaj
ajnis fari signon al Malgranda Muk, ke li alproksimiu.
Mirigita, li haltis kaj longe rigardis la urbon kaj iajn
irkaaojn.  "Jes," li diris al si mem, "tie Malgranda Muk
trovos sian felion, tie a nenie"; kaj, malgra sia laceco,
li eksaltis de ojo.  Li kolektis siajn fortojn kaj ekiris pluen
al la urbo.  Sed kvankam i ajnis tute proksima, li ne povis
in atingi anta la tagmezo, ar liaj mallongaj kruretoj
preska rifuzis lin porti, kaj ofte en la ombro de palmo li
devis sidii ripozi.  Fine li alvenis anta la pordegon.  Li
ordigis sian manteleton, pli bele irkaligis la turbanon, pli
lare alustigis la zonon kaj alkrois pli oblikve la longan
ponardon; poste li forviis de sur siaj uoj la polvon, prenis
sian bastoneton en la manon kaj eniris kurae tra la urba
pordego.

Li jam trapasis kelke da stratoj, sed nenie malfermiis por li
e unu dompordo, nenie oni vokis la lia espero: "Venu,
Malgranda Muk! manu kaj trinku e ni kaj ripozigu la etajn
piedojn!"

Anta granda bela domo li nun haltis kaj rigardis in per
sopiroplenaj okuloj, kiam malfermiis unu el la fenestroj kaj
maljuna virino sin klinis eksteren kaj vokis, kvaza kantante:

      "Envenu, envenu,
      Ni gaje festenu;
      Bongusta la kao;
      Vi manos kun plao;
  Farita el gri', Kuirita por vi,
  Najbaroj, la kao atendas e mi!"

La pordo de l' domo malfermiis, kaj Muk vidis eniri multegon da
hundoj kaj katoj.  Dum kelkaj momentoj li staris sendecide, u
li sekvu la inviton; sed fine li faris al si kuraon kaj eniris
en la domon.  Antairis lin du katidoj, kaj i tiujn li decidis
sekvi, ar kredeble ili pli bone scias, ol li, kie estas la
kuirejo.

Kiam li atingis la supron de l' tuparo, renkontis lin tiu sama
maljuna virino, kiun li jam vidis elrigardantan tra la fenestro.
i rigardis lin tre malafable kaj demandis, kion li volas.  "Vi
ja iun invitis al via kao," respondis Malgranda Muk, "kaj
ar mi estas tiom malsata, mi do venis."  La maljunulino
ekridis kaj diris: "De kie vi venas, stranga hometo?  La tuta
urbo scias, ke mi kuiradas por neniu krom miaj karaj katoj; kaj
kelkfoje, kiel vi vidas, mi invitas najbarojn kunmani kun
ili."  Malgranda Muk rakontis al i, kiel mizera estis lia vivo
depost la morto de lia patro, kaj petis ian permeson farii
hodia tablogasto de l' katoj.  La virino, al kiu tre plais la
nekaema rakonto de la simplanima Muk, konsentis, ke li sidiu
e ia tablo, kaj donis al li sate da manao kaj trinkao.
Kiam li estis satiinta kaj refortiinta, i longe observis
lin kaj poste diris: "Malgranda Muk, restu e mi en mia servo;
vi havos nur malmulte da laboro, kaj mi regalos vin bone."
Malgranda Muk, al kiu la kata kao estis treege bongusta,
akceptis la proponon kaj tuj fariis servisto de Sinjorino
Ahavzi.  La devoj de lia ofico estis facilaj sed neordinaraj.
Sinjorino Ahavzi havis du katojn kaj kvar katinojn.  Al tiuj i
bestoj Malgranda Muk devis iumatene kombi la felon kaj froti
per bonodoraj oleoj; iufoje kiam la mastrino eliris en la
urbon, li devis zorgi pri la katoj; kiam ili volis tagmani, li
devis meti anta ili la pladojn; kaj iunokte li kuigis ilin
sur silkaj kusenoj kaj irkavolvis per veluraj kovriloj.
Plie, estis en la domo kelke da malgrandaj hundoj, al kiuj li
devis servadi; sed tiuj i postulis malpli da priatentado, ol la
katoj, kiujn Sinjorino Ahavzi traktadis kiel proprajn infanojn.
Cetere, Malgranda Muk vivis tute same solece, kiel en la domo de
sia patro, ar, krom la mastrino, li vidis dum la tuta tago nur
hundojn kaj katojn.  Dum kelka tempo estis al li tre bone en la
nova hejmo; iam li havis plene da manao kaj malmulte da
laboro, kaj la maljunulino ajnis tute kontenta pri li.  Sed iom
post iom la katoj fariis malbonkondutaj: kiam la maljunulino
forestis el la domo, ili irkasaltadis en la ambro kiel
frenezaj, disetadis ion, kio baris al ili la vojon, kaj
disrompis multe da belaj vazoj.  Sed tuj, kiam ili ekadis sian
mastrinon suprenvenantan sur la tuparo, ili forrampadis sur
siajn kusenojn kaj svingadis la voston, kvaza nenio okazis.
Sinjorino Ahavzi koleriadis, kiam i vidis sian ambron tiel
ruinigita, kaj kulpigadis Muk'on pri io; li tiam vane asertis
sian senkulpecon: al siaj katoj, kiuj ja havis mienon tiel
senpekan, i kredis pli, ol al sia servisto.

Tre maloja pro tio, ke anka i tie li ne trovis sian
felion, Malgranda Muk decidis eksii el la servo de Sinjorino
Ahavzi.  Sed ar la sperto instruis al li, jam dum lia unua
vojao, kiel malfacile estas vivi sen mono, li nun ekpensis, per
kia rimedo li povas havigi al si la salajron, kiun iam lia
mastrino al li promesis, sed neniam donis.  En la domo de
Sinjorino Ahavzi estis ambro, kiu iam restis losita, kaj
kies internon li neniam vidis, kvankam li jam ofte adis la
virinon irkabruadi malanta la pordo.  Multe li donus por
tio, se li povus ekscii, kion i tenas tie kaita; kaj nun, dum
li pensis pri sia vojaa mono, venis al li en la kapon, ke eble
tie trovias kaitaj la trezoroj de l' virino.  Sed iam la
pordo restis losita, kaj estis al li neeble atingi la
trezorojn.

Foje, matene, kiam Sinjorino Ahavzi estis elirinta, unu el la
hundetoj, kiun i iam duonpatrine traktadis, sed kies favoron
Malgranda Muk plejaltagrade akiris al si per iuspecaj amservoj,
kaptis lin je lia vasta pantalono kaj forte tiradis, kvaza por
diri, ke Muk in sekvu.  Muk, kiu amis ludi kun la hundeto,
sekvis in; kaj jen kondukis lin la hundeto en la
dormoambreton de Sinjorino Ahavzi kaj anta malgrandan pordon,
kiun li tie neniam vidis antae.  La pordo estis duone
malfermita.  La hundeto eniris, kaj Muk in sekvis.  Miris kaj
ojis la malgrandulo, sin trovante nun en la ambro, kiu jam de
longe estis la celo de liaj deziroj.  Li esploris in de iuj
flankoj, esperante trovi monon, sed trovis nenion krom malnovaj
vestaoj kaj vazoj strange formitaj.  Unu el i tiuj vazoj
kaptis lian apartan atenton.  i estis el kristalo, kun belaj
entranitaj figuraoj.  Li eklevis in kaj turnadis en iuj
direktoj.  Sed, ho teruro!  Li ne rimarkis, ke i havas kovrilon
nur malfirme surmetitan.  La kovrilo defalis sur la plankon kaj
disrompiis je milo da pecetoj.

Dum longa tempo Malgranda Muk staris tie, kvaza senviva de
teruro.  Nun lia sorto estis decidita; nun li nepre devis
forkuri, alie la maljunulino lin certe batus ismorte.  Li do
decidis komenci senprokraste la vojaon, sed antae li
irkarigardis ankora unu fojon, u ne utilus al li dum lia
marado tiu a alia havao de Sinjorino Ahavzi.  Subite
renkontis liajn okulojn paro da grandegaj pantofloj; verdire, ili
tute ne estis belaj; sed liaj propraj uoj jam ne povis plu
vojai; kaj, krom tio, allogis lin tiuj pantoflegoj uste pro
sia grandeco, ar se li ilin surhavus, espereble vidus el tio
iuj lin rigardantaj, ke li jam ne portas plu siajn uojn de
infano!  Siajn proprajn pantofletojn li do rapide demetis kaj
surmetis la grandajn.  Poste, ekvidinte en angulo promenadan
bastoneton kun bele skulptita leonokapo, kaj opiniante, ke i
tie ne havas sufie por fari, li anka i tion proprigis al
si, kaj forrapidis el la ambro.  Li tuj kuris en sian propran
ambreton, surmetis sian manteleton kaj la patrodevenan
turbanon, alkrois al sia zono la ponardon kaj, kiel eble plej
rapide, elkuris el la domo kaj for el la urbo.  Lia timo anta
la maljunulino igis lin kuri kaj kuri, is liaj fortoj preska
finiis.  Antae neniam li kuris tiel rapide; e ajnis al
li, kvaza li ne povas esi kuri, kvaza nevidebla potenco
peladas lin pluen.  Fine venis al li la penso, ke sendube la
pantofloj havas ian specialecon, ar ili etegis sin senhalte
antaen, lin kunfortrenante.  Per iuj eblaj rimedoj li penis
haltigi ilin; sed nenio helpis, is fine, en terura korpremio,
li kriis al si mem, kvaza al evalo; "Pru! halt'! pru-u-u!"
Nun haltis tuj la pantofloj, kaj Muk sin etis, ellaciinta,
sur la teron.

La pantofloj ojigis lin treege; ar nun ja fine li akiris al
si, per siaj servoj, ion, kio povas utili al li en la mondo, por
trovi lian felion.  Sed, malgra sia ojo, li endormiis pro
laceco; ar la korpeto de Malgranda Muk, pro la peza kapo, kiun
iam i devis kunporti, ne povis multe elteni.  Dum li dormis,
aperis al li en sono la sama hundeto, kiu, en la domo de
Sinjorino Ahavzi, helpis lin akiri la pantoflojn, kaj parolis:
"Kara Muk, vi ankora ne bone komprenas la uzadon de viaj
pantofloj.  Sciu, ke se vi vin turnos en ili tri fojojn sur la
kalkanumo, vi povos flugi, kien ajn vi nur volos.  Kaj per la
bastoneto vi povas trovi trezorojn, ar ie, kie oro estas
enterigita, i frapos trifoje la teron; por arento, dufoje."
Tiel sonis Malgranda Muk.  Revekiinte, li pripensis la
mirigan sonon kaj decidis ekprovi la aferon.  Li surmetis la
pantoflojn, levis unu piedon kaj komencis sin turni sur la
kalkanumo.  Sed kiu iam provis plenumi i tiun lertaon trifoje
intersekve en gigante vasta pantoflo, tiu ne miros pro tio, ke
Malgranda Muk ne tuj sukcesis, precipe konsiderante, ke lia peza
kapo transklinis lin jen sur unu flankon, jen sur la alian.

Kelke da fojoj la kompatindulo falis forte sur la nazon; tamen li
ne lasis sin senkuraigi, sed ripetis la provon, is li fine
sukcesis.  Kiel rado li turniis sur sia kalkanumo, ekdeziris
sin en la plej proksiman urbon, kaj -- ekveturis la pantofloj
supren en la aeron, kuregis ventorapide tra la nuboj, kaj anta
ol Malgranda Muk povis konscii, kio farias kun li, li jam sin
trovis sur granda foirejo, kie staris multe da budoj kaj
sennombraj multokupataj homoj iradis tien kaj reen.  Komence li
iom promenis tra tiu i popolamaso; sed balda li trovis in
pli konsilinda, sin direkti en straton malpli movoplenan, ar
sur la foirejo oni piedpremis liajn pantoflojn, ke li ofte
falanceliis, kaj nur kun granda peno prosperis al li eviti la
batojn de tiu a alia, kun kiu kunpuiis lia elstareganta
ponardo.

Nun Malgranda Muk serioze pripensis kion fari, por enspezi iom da
mono.  Li ja havis bastoneton, kiu malkovrus al li sekretajn
trezorojn; sed kie li trovos la lokon, kie kuas subtere oro kaj
arento?  En okazo de bezono li povus sin montri ekspozicie, por
sin riigi je kelke da grooj; sed por tio li ja estis tro
fiera.  Fine li rememorigis al si la rapidecon de siaj piedoj.
Eble, li diris al si en la pensoj, miaj pantofloj povos subteni
mian vivon; kaj li decidis dungigi sin kiel kurieron.  Esperante,
ke plej bone pagus tiajn servojn la reo de la urbo, li demandis
pri la vojo al la palaco.  Anta la pordo de l' palaco estis
gardostaranto, kiu demandis lin, kion li seras i tie.  Je lia
respondo, ke li seras oficon, oni kondukis lin al la estro de
la sklavoj.  Al tiu i lasta li sciigis sian deziron kaj petis
lin, ke li havigu al li oficon inter la reaj kurieroj.  La
sklavestro mezuris lin per sia rigardo de la kapo is la piedoj
kaj parolis: "Kiel?  Kun tiaj piedetoj, kiuj havas apena la
longon e de unu manstreo, vi volas esti rea kuriero?  For
de i tie!  Kun tiaj malsauloj mi ne havas tempon por
erci."  Malgranda Muk certigis lin, ke li parolis tute
serioze, kaj ke li estas preta fari konkurskuron kontra la plej
rapidpieda kuriero.  La sklavestro trovis la aferon treege
ridinda; tamen li ordonis, ke li tenu sin prete vetkuri jam
anta la vespero, kondukis lin en la kuirejon kaj zorgis, ke oni
donu al li sufie da manaoj kaj trinkaoj.  Li mem iris al
la reo kaj rakontis al li pri la malgranda homo kaj lia
propono.  La reo estis gajhumora sinjoro kaj ojis multe, ke
la sklavestro retenis Malgrandan Muk'on por celo de amuzo.  Li
ordonis al li, ke li faru sur granda herbejo malanta la palaco
la necesajn aranojn, por ke la tuta kortego povu bone kaj
komforte rigardi la kuradon; kaj denove li admonis, ke oni bone
regalu la hometon.  La reo rakontis al siaj princoj kaj
princinoj, kian spektaklon ili havos hodia vespere.  Tiuj i
rerakontis in al siaj servistoj; kaj kiam alproksimiis la
vespero, regis e la kortego kaj en la urbo plej oja ekscito
kaj iuj, kvaza torento, direktiis amase al la herbejo, kie
oni jam starigis tribunojn, por vidi kuradi la fanfaroneman
hometon.

Kiam la reo kaj liaj filoj kaj filinoj sidiis sur la tribuno,
Malgranda Muk elpais sur la herbejon kaj faris anta la
geeminentuloj treege gracian riverencon.  ojokrioj eksonis de
iuj flankoj, kiam la malgrandulo aperis: tian strangan figuron
oni tie neniam vidis antae.  La korpeto kun la giganta kapo, la
manteleto kaj la vasta pantalono, la longa ponardo en la lara
zono, la malgrandaj piedetoj en la grandegaj pantofloj -- vere,
io tio aspektis tro komike, por ke oni ne eksplodu per rido.
Tamen Malgranda Muk ne lasis sin konfuzi per ilia ridado.  Li
stariis tie fiere, apogante sin sur sia bastoneto, kaj atendis
sian kontraulon.  La sklavestro jam elektis, la la deziro de
Muk mem, la plej rapidpiedan el la reaj kuristoj.  Tiu i fine
elpais, stariis flanke de l' malgrandulo, kaj amba atendis
la signalon.  Nun, laarane, eksvingis Reidino Amarza sian
vualon, kaj, kvaza du sagoj, forpafitaj al la sama celo,
ekflugis amba vetkurantoj tra la herbejo.

Tuj e la komenco la rea kuristo antaiis je sufie granda
interspaco, sed Muk lin sekvis askurege per siaj
pantoflo-kuriloj, atingis lin, preterpasis, kaj jam de longe
staris e la celo, kiam la alia, senspira, alvenis.  Kvaza
glaciiinte pro miro, la rigardantoj silentis dum kelkaj
momentoj; sed kiam unua la reo ekpladis per la manoj, hurais
la popola amaso kaj iuj ekkriis: "Vivu la venkinto de l'
vetkuro!  Vivu Malgranda Muk!"

Dume oni alkondukis Malgrandan Muk'on, kiu etis sin teren
anta la reo kaj parolis: "Plejpotenca reo! nur malgrandan
prezenton de mia arto mi us faris; volu nun favore permesi, ke
oni donu al mi oficon inter viaj kurieroj." -- "Ne," respondis
al li la reo, "vi estos mia korpokuristo kaj plej intima
servisto, kara Muk; cent ormonerojn vi iujare ricevos kiel
salajron; kaj e la tablo de miaj plej altaj servistoj vi
manos."

Nun kredis nia Muk, ke fine li ja trovis la tiel longe seritan
felion, kaj oje kaj gaje estis al li en la koro.  Krom tio,
li uis la apartan favoron de la reo, ar tiu i konfidadis
al li siajn plej urajn kaj sekretajn komisiojn, kiujn Muk
plenumadis kun plej perfekta precizeco kaj neimagebla rapideco.

Tamen tute ne amis lin la ceteraj servistoj de l' reo; ili
koleradis pro tio, ke hometo, kiu ja tagas por nenio krom
rapida kurado, arogas al si sola la favoron de ilia sinjoro.
Tial ili organizis kontra li multe da konspiroj; sed iuj i
konspiroj malsukcesis kaze de l' granda konfido, kiun havis la
reo al sia _Sekreta ef-Korpokuristo_ (ja: e is i tiu alta
rango li sin levis en tiel malmulte da tempo!).

Muk, kiu bone rimarkis, ke oni agitadas kontra li, tute ne
volis sin veni; por tio li ja estis tro bonkora; kontrae, li
pripensis rimedojn, por farii amata de siaj malamikoj kaj
necesega por ili.  Fine li rememorigis al si sian bastoneton, pri
kiu en sia felio li jam ne pensis plu; se li trovos trezorojn,
li diris al si en la pensoj, la sinjoroj ja tiam eksentos por li
iom pli da inklino.  Jam ofte li adis, ke la patro de l' nuna
reo enterigis multajn el siaj trezoroj, kiam la malamikoj
enfalis en lian landon: oni anka diris, ke li en tiu tempo
mortis, ne povinte sciigi al sia filo sian sekreton.  De nun
Malgranda Muk kunportis iam kaj ie sian bastoneton,
esperante, ke iafoje li preterpasos la lokon, kie la mono de l'
mortinta reo estas enterigita.  Unu vesperon, okaze veninte en
malproksiman parton de l' palaca ardeno, kiun li malofte
vizitadis, subite li sentis, kiel la bastoneto en lia mano
ekmovias.  Tri fojojn i frapis la teron.  Nun li eltiris sian
ponardon, faris kelke da signoj en la arbojn irkastarantajn
kaj reenteliis en la palacon.  Tie li havigis al si fosilon,
kaj, atendinte la nokton, li eliris, dum favorkovris lin la
mallumo, plenumi sian entreprenon.

Sed la elfosado de l' trezoro faris al Muk pli da klopodo, ol
kiom li atendis.  Liaj brakoj estis ja multe tro malfortaj, sed
granda kaj peza lia fosilo; kaj irka du horojn li devis
labori, por fari fosaon nur du-tri futojn profundan.  Fine lia
fosilo ekfrapis ion malmolan, kiu eksonis kiel fero.  e tio li
fosis ankora pli diligente, kaj balda li elterigis grandan
feran kovrilon.  Malsuprenirinte en la fosaon, por vidi, kio
kuis sub la kovrilo, li trovis grandan urnon plenplenan de oraj
moneroj.  Sed ar liaj malgrandaj fortoj tute ne sufiis por
suprenlevi la urnon, li do metis en sian pantalonon kaj en sian
zonon nur tiom da moneroj, kiom li povis porti, kaj anka sian
manteleton li plenigis per oro.  Poste, li zorge rekovris la
urnon kaj suraris sur sian dorson la plenigitan manteleton.
Sed vere, sen tio, ke li havis sur siaj piedoj la famajn
pantoflojn, li neniam formovius de la loko, ar terure
premegis lin la aro de la oro.  Tamen li sukcesis atingi
nerimarkite sian ambron kaj kais tie sian oron sub la
kusenojn de sia kanapo.

Kiam Malgranda Muk sin vidis posedanto de tiom da oro, li kredis,
ke nun ja io anios, kaj ke li akiros al si el inter siaj
kortegaj malamikoj multe da protektantoj kaj sindonaj servantoj.
Sed uste el tio estas videble, ke la bona Muk certe ne estis
tro zorge edukita, alie li ja ne imagus al si, ke pere de oro li
povos akiri amikojn.  Ho ve! kiom pli sae li estus tiutempe
farinta, bone mirante siajn pantoflojn kaj tuj forkurante kun
sia manteleto plena de oro!

La oro, kiun de nun Malgranda Muk plenmane disdonadis, vekis e
la kortegaj servistoj nur envion.  La kuirejestro Ahuli diris:
"Li estas falsmoneristo."  La sklavestro Amet diris: "Li
in flatakiris de la reo."  Sed Araz, la rea kasisto, lia
morta malamiko, kiu mem de tempo al tempo enmetis la manon en la
kason de sia sinjoro, diris sen irkafrazo: "Li ja telis
in."  Por havi certecon pri la afero, ili nun
interkonsiliis; kaj la eftrinkaoveristo Koruz aperis
unu tagon, kun mieno tre maloja, anta la okuloj de l' reo.
Li tiel trudmontradis sian melankolian tenion, ke la reo
demandis lin, kio al li estas.  "Ho ve!" li respondis, "mi
malojas, ke mi perdis la favoron de mia sinjoro." -- "Kion vi
fablas, amiko Koruz?" rediris al li la reo.  "De kiam mi
plu ne lasas lumi sur vi la sunon de mia favoro?"  La
eftrinkaoveristo respondis, ke li ja superutas per oro la
sekretan efkorpokuriston, sed al siaj malfeliaj fidelaj
servistoj li donas nenion.  Tre mirigis la reon i tiu sciigo.
Oni rakontis al li pri la ordisdonadoj de Malgranda Muk, kaj
senpene la konspirantoj vekis e li la suspekton, ke Muk
fortelis iel la monon el la kasejo.  Multe ojis la
efkasisto, ke la afero prenis i tiun turnion; ar en iu
okazo li tute ne amis fari kalkulon pri la stato de l' kaso.  La
reo donis ordonon, sekrete observadi iujn movojn de Malgranda
Muk, por lin kapti, se eble, e plena farado.

uste en la nokto, kiu sekvis tiun malfelian tagon, Malgranda
Muk, rimarkinte ke lia disdonacemo preska remalplenigis lian
kason, sin armis per sia fosilo kaj enteliis en la palacan
ardenon, por preni tie el sia sekreta trezoro novan provizon da
mono.  En sufie granda distanco sekvis lin la spionoj,
kondukataj de la kuirejestro Ahuli kaj la efkasisto Araz;
kaj, en la momento, kiam li komencis transmeti la oron el la urno
en sian manteleton, ili sin etis sur lin, kunkatenis al li la
manojn kaj tuj kondukis lin anta la reon.  Kompreneble, i
tiu interrompo de lia dormado jam metis lian rean moton en
tre malbonan humoron; li do akceptis tre malfavore sian
malfelian sekretan efkorpokuriston kaj ordonis, ke la jua
esploro senprokraste komenciu.  Oni jam elterigis la urnon kaj
metis, kune kun la fosilo kaj la plenigita per oro manteleto, e
la piedoj de la reo.  La efkasisto atestis, ke li kaj liaj
observistoj surprizis Muk'on en la momento, kiam li tiun i
urnon kun ia ora enhavo enfosis en la teron.

e tio i la reo demandis la kulpigiton, u tio estas vera,
kaj de kie li ricevis la oron, kiun li tiel enterigis.  Malgranda
Muk, en la sento de sia senkulpeco, certigis, ke li trovis la
urnon en la ardeno, kaj ke li tute ne volis in _en_ sed nur
_el_-terigi.

Ekridis iuj alestantoj pri i tiu senkulpio, sed la reo
furioze koleriis pri la supozata senhonteco de la malgrandulo.
"Kio, abomenulo!" ekkriis li; "u anka trompmensogi vi
volas, malsprite kaj senhonte trompmensogi al via reo, kiun vi
jam pritelis?  efkasisto Araz, mi ordonas al vi diri, u
vi rekonas, en i tiu sumo da oro, tiun saman, kiu mankas en mia
trezorejo."

La efkasisto respondis, ke li havas absolutan certecon pri la
afero: jam de kelka tempo mankas en la rea kaso e pli multe
da oro, kaj li povas ure atesti, ke tio i estas la sumo
telita.

Nun la reo ordonis forte kateni Malgrandan Muk'on kaj eti en
la turon; kaj al la efkasisto li transdonis la oron, por ke li
in remetu en la rean trezorejon.  ojanta, ke la afero tiel
bone finiis, la efkasisto foriris kaj elkalkulis hejme la
brilantajn orajn monerojn; sed neniam la malnoblulo raportis, ke
malsupre en la urno kuis papereto, sur kiu estis skribita:

"La malamikoj penetris en mian landon; tial mi kais i tie
parton de miaj trezoroj; kiu ajn in trovos, sur tiun falu la
malbeno de lia reo, se li ne tuj transdonos in al mia filo.
-- Reo Sadi."

Sidante en sia karcero, Malgranda Muk profundiis en maloja
medito.  Li sciis, ke per morto oni punas tiun, kiu telis
reajn propraojn, kaj tamen li ne volis malkovri al la reo
la sekreton pri la bastoneto, ar li prave timis, ke oni tiam
forprenos de li ne sole la bastoneton, sed eble e liajn
pantoflojn.  Anka tiuj i lastaj ne povis nun multe utili al
li, ar fortaj enoj tenis lin firme al la muro, kaj, kiom ajn
li penadis, estis al li neeble sin turni sur la kalkanumo.  Sed
kiam, la morgaan tagon, oni sciigis al li, ke li estas
kondamnita al morto, li ekopiniis, ke fine pli bone estas vivi
sen ia magia vergeto, ol morti, tion havante; kaj tial li petigis
de la reo privatan adiencon kaj malkais al li la sekreton.
En la komenco la reo ne volis kredi al lia konfeso; sed
Malgranda Muk promesis fari provprezentadon de sia arto, kondie
ke la reo konsentu, ke li ne estu mortigita.  La reo donis al
li sian vorton de honoro; kaj, dum Muk ne vidis tion, li lasis
enterigi iom da oro kaj poste ordonis al la malgrandulo in
seri.  Post malmulte da momentoj li jam in trovis, ar klare
la bastoneto frapis trifoje la teron.  Nun ekkonvinkiis la
reo, ke lia efkasisto lin trompis; kaj li sendis al li, la
orientlanda kutimo, silkan nuron, por ke li sufoku sin mem.
Kaj al Malgranda Muk li diris: "Mi ja promesis al vi vian vivon,
sed ar al mi ajnis, ke vi havas ankora aliajn sekretojn, vi
do restos en ismorta mallibereco, se vi ne konsentos klarigi,
kiamaniere vi kuras tiel rapide."  Malgranda Muk, kiu jam
pasigis unu nokton en la turo kaj tial perdis iun deziron al
plua mallibereco, konfesis, ke lia tuta arto kuas en liaj
pantofloj; tamen li ne instruis al la reo la sekreton pri la
trifoja turnio sur la kalkanumo.  Nun anka la reo surmetis
la pantoflojn, por fari la provon, kaj kiel freneza li
irkakuregis en la ardeno.  Ofte li provis haltigi la
pantoflojn, sed vane; kaj Malgranda Muk, kiu ne povis rifuzi al
si mem i tiun veneton, lasis lin kuri kaj kuri, is li falis
teren sveninta.

Kiam li rekonsciiis, la reo terure koleris kontra Malgranda
Muk, kiu lasis lin tiel kuradi is plena senspireco.  "Mi ja
donis al vi mian rean vorton," li diris, "ke vi konservos
liberecon kaj vivon; sed en la templimo de dek du horoj vi iru
for el mia lando, alie mi lasos vin pendigi."  Sed la pantoflojn
kaj la bastoneton li ordonis meti en sian trezorejon.

Tiel same malria kiel iam antae, Malgranda Muk forlasis la
landon, malbenante sian malsaon, kiu trompkredigis al li, ke li
povas ludi gravan rolon e la kortego.  La lando, el kiu oni lin
forpelis, estis, felie, negranda; sekve, jam post ok horoj li
sin trovis e la landlimo, kvankam, alkutimiinte al siaj karaj
pantofloj, li nun trovis tre malfacila la ordinaran irmanieron.

Transpasinte la landlimon, li dekliniis de la kutima vojo, por
seri la plej dezertajn solejojn kaj tie vivi ermite, ar nun
li portis koleron kontra la tuta homaro.  En densa arbaro li
venis al loko, kiu al li ajnis tre taga por lia celo.
Invitis lin klara rivereto, borderita de ombroplenaj figarboj;
i trafluis molan herbejon, sur kiu li etis sin teren, firme
decidinte, ke li jam nenion plu manos sed atendos i tie la
morton.  Profundiinta en maloja primorta medito, li fine
ekdormis; sed kiam li revekiis kaj ekturmentis lin lia malplena
stomako, li tamen pripensis, ke morto permalsata estas ja io
danera; kaj tial li ekrigardis irkaen, u li ne povas
trovi ion maneblan.

Bongustegaj maturaj figoj pendis de la arbo, sub kiu li us
dormis.  Li suprenrampis por ilin deiri, satmanis kun bona
apetito, kaj poste grimpis malsupren al la rivereto, por kvietigi
sian soifon.  Sed kia teruro ekregis lin, kiam la akvo montris al
li lian kapon ornamitan per du grandegaj oreloj kaj longa dika
nazego!  En granda konsternio li ekkaptis per la manoj siajn
orelojn: vere, ili havis pli ol duonan ulnon da longo!

"Mi ja bone meritas orelojn de azeno," li ekkriis, "ar, kiel
azeno, mi piedforbatis mian felion." -- Dum kelka tempo li
irkavagadis tra la arbaro; sed sentante sin denove malsata,
li devis ankora unu fojon alkuri al la figoj, ar nenion alian
li trovis tie por mani.  e i tiu dua figmanado venis al
li en la kapon, ke eble liaj oreloj jam ne havas lokon sub lia
granda turbano; tial, timante aspekti ankora pli ridinda, li
denove palpseris siajn orelojn, sed jen ili estis malaperintaj!
Li tuj kuris al la rivereto, por certii pri tio, kaj vere, i
estis tiele: liaj oreloj nun havis sian antaan formon, kaj la
longan malbelegan nazon li jam ne havis plu.  Nun fine li
ekkomprenis, kiel i tio fariis: de la unua figarbo li ricevis
la longan nazon kaj la azenajn orelojn; per la dua li resaniis.
Kun ojo li ekkonsciis, ke lia favorema sorto donis al li
ankora unu fojon rimedon por esti felia.  Li do deiris de
iu el la du arboj tiom da figoj, kiom li povis kunporti, kaj
reiris en la landon, kiun li anta tiel mallonga tempo forlasis.
Tie, en la unua urbeto, en kiun li venis, li faris sin, per aliaj
vestaoj, tute nerekonebla; poste, li iris pluen al la urbo, kie
lois la reo, kaj balda li tien alvenis.

Estis tiam sezono, kiam maturaj fruktoj estis ankora sufie
maloftaj.  Tial Malgranda Muk sidiis anta la pordego de l'
palaco, ar el pasinta tempo li bone sciis, ke i tie la
kuirejestro aetadas tiajn frandaojn por la rea tablo.  Li
ankora ne longe sidis tie, kiam, trapaantan tra la korto, li
ekvidis la kuirejestron.  Tiu i esploris la komercaojn de l'
vendistoj, kiuj kolektiis e la pordego de l' palaco, kaj fine
liaj okuloj renkontis la korbeton de Muk.  "Ho! jen frandao
neordinara," li diris, "kiu certe plaos al lia rea moto;
kiom vi postulas por la tuta korbo?"  Malgranda Muk difinis
prezon moderan, kaj balda ili faris interkonsenton.  La
kuirejestro transdonis la korbon al sklavo kaj darigis sian
iradon; sed Malgranda Muk forkuris de tie kiel eble plej rapide,
timante ke, kiam la malfeliego vidios e la kapoj de l'
korteganoj, oni lin seros kaj punos, kiel vendinton de la
figoj.

La reo estis e tablo en treege gaja humoro; ree kaj ree li
ladis la kuirejestron pro lia bona kuirado kaj pro la zorgemo,
kun kiu li iam elektas por li la plej maloftajn frandaojn;
sed la kuirejestro, kiu ja sciis, kiajn bongustaojn li ankora
havas en rezervo, ridetis afable kaj respondis per orakolaj
sentencoj, kiel: "Post tag' hodiaa, venos tago morgaa,"
a: "Fino bona, io bona," tiel ke la reidinoj fariis pli
kaj pli scivolaj, kion li ankora metos sur la tablon.  Sed kiam
li alservis la belajn allogantajn figojn, eliis el iuj buoj
unuvoa "A-a!" de admiro.  "Kiel maturaj! kiel apetitaj!"
ekkriis la reo.  "Kuirejestro, vi estas vera majstro kaj
meritas nian tute apartan favoron!"  Tiel parolante, la reo,
kiu je tiaj frandaoj estis iam tre maldonacema, disdonis
propramane la figojn.  iu reido kaj iu reidino ricevis
du, al la honoraj fralinoj kaj al la veziroj kaj agaoj[8] li
donis po unu, kaj la ceterajn li metis anta si mem kaj komencis
gluti kun granda apetito.

"Dio mia! kiel strange vi aspektas, patro!" ekkriis subite
Reidino Amarza.  iuj, mirigitaj, rigardis al la reo:
grandegaj oreloj elstaris el lia kapo kaj longa nazego pendis
malsupren anta lia mentono; anka sin mem ili reciproke
rigardis kun mirego kaj teruro: iuj estis pli-malpli rie
provizitaj per la strangaj kapornamaoj.

Oni prezentu al si la konsternion de la kortego!  Oni tuj
sendis voki iujn kuracistojn de la urbo; ili alvenis amasege
kaj ordonis pilolojn kaj miksturojn, sed la oreloj kaj nazoj
restis.  Oni operaciis unu el la reidoj, sed liaj oreloj tuj
rekreskis.

En sia kaejo, en kiun li retiriis, Malgranda Muk balda
eksciis pri la tuta okazintao; kaj nun li plene konsciis, ke
venis la tempo reokupii pri la afero.  Jam antae, per la
mono, kiun li enspezis per sia figvendado, li aetis vestaron,
kiu sufie bone tagus por aspektigi lin kiel klerulon; longa
barbo el kaproharoj perfektigis la trompvestion.  Kun sako da
figoj li eniris en la palacon de l' reo kaj proponis, kiel
fremda kuracisto, sian helpon.  Komence oni estis iom nekredema;
sed kiam Malgranda Muk manigis figon al unu el la reidoj kaj
tiel revenigis liajn orelojn kaj lian nazon al ilia antaa
stato, ekdeziregis iuj, ke la fremda kuracisto ilin sammaniere
resanigu.  Dume la reo, nenion dirante, lin prenis je la mano
kaj kondukis en sian ambron.  Tie li malfermis pordon
kondukantan en la trezorejon, kaj faris al Muk signon, ke li
sekvu lin.  "Jen estas miaj trezoroj," diris la reo;
"elektu, kion ajn vi volas; mi nenion rifuzos al vi, se vi nur
liberigos min de i tiu malhonoranta malsano." Tio estis
kvaza dola muziko en la oreloj de Malgranda Muk.  Enirante en
la trezorejon, li jam ekvidis sur la planko siajn pantoflojn, kaj
tutproksime de ili kuis lia vergeto.  Nun li irkairis en la
salono, kvaza li volus admiri la trezorojn de l' reo; sed
apena li atingis siajn pantoflojn, li rapide ensaltis, kaptis
lian bastoneton, deiris sian falsan barbon kaj vidigis al la
miranta reo la bone konatan vizaon de l' forpelita Muk.
"Perfida reo," li parolis, "kiu pagas fidelajn servojn per
sendankeco, konservu, kiel bone merititan punon, vian nunan
fi-figuron.  Mi postlasas al vi la orelojn, kiel iutagan
memoraon pri Malgranda Muk."  Eldirinte la lastajn vortojn, li
sin turnis rapide sur la kalkanumo, ekdeziris sin malproksimen de
tie, kaj anta ol la reo povis krii e unu fojon por helpo,
Malgranda Muk estis jam forfluginta.  De tiu tempo li loas i
tie en granda rieco, sed tute sola, ar li malestimas la
homojn.  Lia spertoria vivo faris lin granda saulo, kaj,
malgra lia stranga eksterao, li meritas vian admiron, pli ol
vian mokadon. --

Tiel rakontis al mi mia patro.  Mi certigis al li mian penton pri
mia malentila konduto kontra la bona hometo, kaj mia patro
pardone liberigis min de la postrakonta "kutima," kiun li
destinis al mi en la komenco.  Mi rakontis al miaj kamaradoj la
mirigajn aventurojn de Malgranda Muk, kaj balda ni tiom lin
amis, ke neniam ni insultis lin plu.  Male, is li mortis, ni
alte respektis lin, kaj iam ni kliniadis anta li tute same
profunde, kiel anta kadio kaj muftio.[9]

La vojaantoj interkonsente decidis ripozi la sekvantan tagon en
tiu i karavanejo, por refortigi sin mem kaj siajn bestojn por
la plua vojao.  Anka en i tiun tagon isdaris la
hieraa gajeco, kaj ili sin donis al iuspecaj ludoj kaj
amuzaoj.  Post komuna tagmano ili alvokis la kvinan
komerciston, Ali Siza, ke nun li pagu sian uldon, kiel jam
faris la aliaj, kaj rakontu sian historion.  Li respondis, ke lia
vivo estas tro malria je frapantaj okazintaoj, kaj tial li ne
volas paroli pri i, sed rakontos al ili ion alian, nome: la
fabelon pri la falsa princo.




La Fabelo pri la Falsa Princo.


Estis iam respektinda subtajloro, nomata Labakano, kiu
lernoservis e lerta majstro en Aleksandrio.  Oni ne povas diri,
ke Labakano kudradis mallerte; kontrae, li povosciis fari
laboraojn aparte delikatajn.  Kaj ni estus maljustaj, dirante,
ke li estis mallaborema.  Tamen ne io estis en ordo en la kapo
de la subtajloro.  Okazis ofte, ke li kudradis seninterrompe dum
tutaj horoj, tiel ke la kudrilo fariis brulrua en lia mano
kaj ekfumiis lia fadeno; en tiaj okazoj li plenumadis
laboraojn tute neimiteblajn.  Sed alitempe, -- kaj,
bedarinde, tio okazis plej ofte, -- li sidadis absorbita en
siaj pensoj, kun fiksaj sencelaj okuloj; kaj en lia vizao kaj
tuta tenio estis io tiel stranga, ke lia majstro kaj liaj
kunsubuloj, vidante lian distrecan mienon, diris iufoje:
"Labakano havas denove sian aristokratan vizaon."

Vendrede, kiam aliaj homoj pace revenadis de la matena preo
hejmen al sia laboro, Labakano, surhavanta belan, penege
parakiritan veston, elpais el la moskeo, trairis per
malrapidaj fieraj paoj la placojn kaj stratojn de la urbo, kaj
kiam iu el liaj kamaradoj lin salutis, dirante: "Pacon al vi,
Labakano," a: "Kiel vi fartas, amiko?" li eksvingis
grandanime la manon a, en specialaj okazoj, klinis belmaniere
la kapon.  Kaj kiam lia majstro diris al li, erce: "Naskita
princo vi ja estas, Labakano," li ojis pro tio kaj respondis:
"u anka vi rimarkis tion?" a: "Mi jam de longe tiel
pensas!"

Tia estis jam de longa tempo la stranga konduto de la respektinda
subtajloro Labakano, sed ar li estis en ceteraj rilatoj
bonkonduta kaj lerta laboristo, lia majstro toleradis liajn
kapricojn.  Okazis uste tiutempe, ke Selim, la frato de l'
sultano, haltis travojae en Aleksandrio; kaj unu tagon li
sendis festveston al la majstro, por ke i estu de li korektita,
kaj la majstro transdonis in al Labakano, ar tiu i faradis
la plej delikatajn laboraojn.  Vespere, kiam la majstro kaj la
aliaj subuloj foriris, por mallacii post la arpenado de l'
tago, Labakano, puata de nekontrastarebla sopiro, reeniris en
la laborejon, kie pendis la vesto de la imperiestra frato.  Longe
li staris tie anta la vesto, enpense admirante jen la belegan
brodaon, jen la briletantajn ankolorojn de la silko kaj
veluro.  Li ne povis sin deteni: kvaza mallibervole li surmetis
in, kaj jen, ho miro! i vestis lin tiel perfekte, kiel se i
estus por li farita.  "u mi ne estas princo tute same bona
kiel iu alia?" li demandis sin, paante en la ambro tien kaj
reen.  "u la majstro mem ne diris, ke mi estas princo
naskita?"  Surmetante la veston, la subtajloro ajnis samtempe
alpreni tute rean karakteron; li ne povis forigi el sia spirito
la penson, ke li estas nekonata reido, kaj kiel nekonata
reido li nun decidis forvojai en la mondon kaj tian lokon
forlasi, kie la homoj estas tiel malsaaj, ke ili ne povas vidi,
sub la kovrao de lia malalta vivstato, lian ennaskitan indecon.
ajnis al li, kvaza la belega vesto estas al li sendita de iu
bonvola feino; li do bone sin gardis malati tiel multvaloran
donacon, enpoigis la malmultan monon, kiun li havis kontante,
kaj, dum favorkovris lin la mallumo de la nokto, li ekformaris
el la pordego de Aleksandrio.

Dum li vojaadis, la nova princo elvokis iuloke grandan miron,
ar la belega vesto kaj lia serioza, majesta tenio tute ne
konvenis al piediranto.  Kiam, pri tio, oni faris al li ian
demandon, li iufoje respondis kun misteroplena mieno, ke la
afero havas kazon tute specialan.  Sed vidante, ke li faras sin
ridinda per sia piedirademo, li aetis por malalta prezo
maljunan evalon, kiu trafe al li konvenis, ar, havante
neanceleblan trankvilecon kaj mildecon de animo, neniam i
embarase devigis lin prezentii kiel lerta rajdisto, kio tute ne
estis lia forta flanko.

Unu tagon, dum li vojiris malrapide antaen sur sia Murva, --
tiel li nomis sian evalon, -- alvenis alia rajdanto, kiu petis
permeson rajdi en lia societo, ar, diris li, per interparolado
mallongios al ili la vojo.  La rajdanto estis gaja junulo, bela
kaj entilmaniera.  Li tuj komencis kun Labakano interparoladon
pri "kien" kaj "de kie,"; kaj montriis, ke anka li, same
kiel la subtajloro, eliris sencele en la mondon.  Li diris, ke li
nomias Omar, estas nevo de l' bejo Elfi, la malfelia Paao
de Kajro, kaj nun vojaas de loko al loko, por plenumi komision,
kiun konfidis al li lia onklo sur sia lito de morto.  Kun sama
nekaemeco Labakano ne volis rakonti pri siaj propraj
cirkonstancoj, sed malklare komprenigis al la noveveninto, ke li
estas de alta deveno kaj vojaas pro sia plezuro.

La amba junuloj plais multe unu al la alia kaj darigis kune
la vojon.  La duan tagon de l' komuna vojao Labakano demandis
sian kunrajdanton pri la komisio, kiun li devas prizorgi, kaj
eksciis, je sia granda miro, jenon: -- Elfi Bejo, la Paao de
Kajro, edukis Omar'on de lia plej frua infaneco, kaj tiu i
neniam konis siajn gepatrojn.  Fine, kiam la Bejo estis surprize
atakita de siaj malamikoj kaj, post tri malfeliaj bataloj,
devis forkuri, mortige vundita, li malkais al sia zorgato, ke
li ne estas lia nevo, sed la filo de potenca monaro, kiu, pro
timo de la profetaoj de siaj astrologoj, forigis la junan
princidon de sia kortego, urante, ke li ne volas lin revidi pli
frue ol je lia dudek-dua naskotago.  Elfi Bejo ne diris al li la
nomon de lia patro, sed donis al li plej precizajn ordonojn, ke,
la kvaran de la venonta monato Ramadan, je kiu tago li atingos la
aon de dudek du jaroj, li troviu e la famekonata kolono
El-Seruja, je kvar tagvojaoj, oriente de Aleksandrio; tie li
transdonu al la viroj, kiuj staros apud la kolono, ponardon, kiun
li donis al li, kaj diru al ili: "Jen mi estas kiun vi
seras"; se ili respondos: "Ladata estu la Profeto, kiu vin
gardis," li tiam sekvu ilin; ili kondukos lin al lia patro.

Tre mirigis la subtajloron Labakanon i tiu sciigo.  Per
enviemaj okuloj li de nun rigardis la princidon.  Kolerigis lin
la penso, ke al tiu i Omar, kiu jam sen tio havas la famon esti
nevo de potenca paao, la sorto plie donis rangon de princido,
sed al li mem, kiu ja posedas iujn princajn ecojn, i donacis,
kvaza por moko, senfaman naskion kaj vivovojon tute
ordinaran.  Li faris komparojn inter si mem kaj la princido.  Li
devis konfesi al si, ke tiu i lasta havas trajtojn de vizao
treege allogajn: belaj vivecaj okuloj, agla nazo, mildaj servemaj
manieroj, unuvorte, iuj eksteraj perfektaoj, kiuj povas iun
rekomendi, estis liaj.  Sed kvankam li ne povis ne konfesi la
meritojn de sia kunulo, tamen li trovis nekontradirebla, ke
homo tia, kia li Labakano, estus, sen ia dubo, e pli bonvena al
la princa patro, ol la vera princido.

i tiuj pripensoj persekutadis Labakanon dum la tuta tago, kaj
la sekvintan nokton li e ekdormis kun ili.  Sed kiam li
malfermis matene la okulojn, kaj lia unua rigardo renkontis la
kuantan apud li Omar'on, kiu povis dormi tiel trankvile kaj
soni pri sia certa felio, vekiis en li la penso, tion akiri
al si, a ruze a perforte, kion malfavora sorto rifuzis.  La
ponardo, tiu ekkona signo de la hejmen revenanta princido,
kroiis al la zono de l' dormanto; singarde, senbrue li
eltiris in, por enpui en la bruston de ia posedanto.  Sed
e la penso de mortigo teruris lian paceman tajloran animon; li
do kontentiis alproprigante la ponardon kaj bridante por si mem
la pli rapidan evalon de l' princido; kaj anta ol Omar
vekiis kaj sin vidis senigita je iuj siaj esperoj, lia
perfida kunvojaanto jam malproksimiis je sufie multe da
mejloj.

Estis uste la unua tago de la sankta monato Ramadan, kiam
Labakano prirabis la princidon; li do havis ankora kvar tagojn,
por atingi la kolonon El-Seruja, kiu estis de li bone konata.
Kvankam la loko, kie troviis i tiu kolono, estis malproksima
je ne pli ol du tagvojaoj, tamen li tre rapidis por tien
alveni, ar iam li timis, ke la vera princido alvenos unua.
En la fino de l' dua tago Labakano ekvidis la kolonon El-Seruja.
i staris sur malgranda monteto en vasta ebenao kaj estis
videbla el du-trihora distanco.  e tiu i vido, la koro de
Labakano ekbatis pli late.  Kvankam, dum la du us pasintaj
tagoj, li jam havis sufie da tempo por pripensi la rolon, kiun
li devos ludi, tamen lia malbona konscienco faris lin iom timema;
sed fine la penso, ke li ja estas naskita princo, revekis lian
kuraon, kaj kun renovigita memfido li aliris sian celon.

La irkaaoj de la kolono El-Seruja estis senhomaj kaj
dezertaj; kaj se la nova princido ne havus, jam por kelkaj tagoj,
sufie da provizaoj, embarasus lin iome la zorgo pri lia
vivteno.  Li nun haltis kun sia evalo sub kelkaj palmoj kaj tie
atendis, kion sendos al li lia sorto.  irka la morgaa
tagmezo li ekvidis grandan procesion de evaloj kaj kameloj,
venantan tra la ebenao en direkto al la kolono El-Seruja.  La
procesio haltis e la malsupro de l' monteto, sur kiu staris la
kolono; oni starigis belegajn tendojn, kaj la tuto aspektis kiel
karavano de ria paao a ejko.  Labakano prave konjektis,
ke uste pro li tiuj multaj homoj alvenis; kaj volonte li
vidigus al ili jam hodia ilian estontan estron, sed li
moderigis sian deziregon prezentii kiel princo, ar iuokaze
la venonta mateno ja plene realigos liajn plej ambiciajn
esperojn.

La matena suno vekis la feliegan tajloron por la plej grava
momento de lia vivo, kiam li levios el sia malalta sfero kaj
starios flanke de princa patro.  Estas ja vero, ke, bridante
sian evalon, por alrajdi al la kolono, li ekpensis momente pri
la maljusteco de sia entrepreno, kaj image li prezentis al si la
doloron de l' princa junulo, trompita de liaj belaj esperoj; sed
la kubo estis etita, li jam ne povis malfari, kio estis farita,
kaj lia memestimo diris al li en la orelon, ke li havas aspekton
sufie majestan, por sin prezenti kiel filo al la plej potenca
el la reoj.  Sentimigite de i tiu penso, li sidiis sur sian
evalon, prenis sian tutan kuraon en manoj por igi in orde
galopi, kaj post malpli ol kvarono da horo li jam atingis la
malsupron de l' monteto.  Li desaltis de sia evalo kaj alligis
in al unu el la arbustoj, kiuj kreskis tie en sufie granda
nombro; poste li eltiris la ponardon de l' princido Omar kaj
eksupreniris la monteton.  e la piedo de l' kolono staris ses
viroj.  Tiuj i akompanis maljunulon kun nobla rea mieno: lia
belega orbrodita kaftano, zonita per blanka kamira alo, lia
blanka turbano, ornamita per fulmetantaj juveloj, montris lin
homo ria kaj altranga.  Labakano, alpainte, sin klinis anta
li malalte kaj parolis, prezentante al li la ponardon:

"Jen mi estas, kiun vi seras."

"Ladata estu la Profeto, kiu vin gardis," respondis la
maljunulo, kun larmoj de ojo; "irkaprenu vian maljunan
patron, kara mia filo Omar!"

La bona tajloro estis de i tiuj solenaj vortoj tre kortuita
kaj etis sin, duone ojante, duone hontante, en la brakojn de
l' maljuna princo.  Sed nur dum unu momento estis al li permesate
ui la feliegon de lia nova rango.  Elrektiinte el la brakoj
de l' princa maljunulo, li ekvidis rajdanton rapidantan tra la
ebenao en direkto al la monteto.  La rajdanto kaj lia evalo
prezentis strangan vidaon; u pro obstineco, u pro laceco,
la evalo, ajne, tute ne volis pluen: i oviis antaen
per falancelia irado, kiu estis nek paado nek trotado, kaj
per manoj kaj piedoj la rajdanto instigadis in al pli rapida
kurado.  Balda, tro balda Labakano rekonis sian evalon
Murva kaj la veran princidon Omar; sed jam eklois en li la
demono Mensogo, kaj li decidis, kio ajn okazos, valorigi kun fera
frunto siajn uzurpitajn pretendojn.

Jam el malproksimo oni vidis la rajdanton signogestadi per la
mano; kaj nun, malgra la malbona irado de l' evalo Murva, li
jam alvenis, desaltis teren kaj eksupreniris kurege la monteton.
"Haltu!" li kriis, "kiu ajn vi estas, haltu! kaj ne lasu vin
trompi de plej malnobla mensogulo.  Estas _mi_, kiu nomias
Omar; kaj neniu mortemulo kurau profani mian nomon!"

Granda miro pentriis sur la vizaoj de la apudstarantoj pro
i tiu anio de aferoj; sed pli ol iuj konsternita
ajnis la maljunulo, kiu nun direktadis demandajn rigardojn jen
al tiu, jen al alia.  Dume Labakano parolis kun penege akirita
trankvileco: "Favora mia estro kaj patro, ne lasu vin trompi de
tiu homo.  i estas, kiom mi scias, iu freneza tajloro el
Aleksandrio, nomata Labakano, kiu meritas nian kompaton, pli ol
nian koleron."

is furiozeco incitis tiuj vortoj la princidon.  amante de
kolerego, li volis trapuii is Labakano, sed la
irkastarantoj sin etis inter ilin kaj tenis lin firme, kaj
la maljuna princo parolis: "Vere, filo mia, la kompatindulo
estas freneza; oni ligu lin kaj sidigu sur unu el niaj
dromedaroj; eble ni povos iel helpi la malfeliulon."

Jam kvietiis la kolerego de l' princido; plorante, li kriis al
la princo: "Mia koro al mi diras, ke vi estas mia patro; mi
urpetas vin, pro memoro de mia patrino, askultu min!"

"Sankta mia Dio!" respondis la alia; "li jam rekomencas
deliri; kiel la frenezaj ideoj nur venas al li en la kapon?"
Dirinte tion, li prenis Labakanon je la brako kaj lasis sin
konduki malsupren de la monteto.  Ili amba sidiis sur belajn
evalojn, drapiritajn per riaj kovriloj, kaj ekforrajdis tra
la ebenao fronte de l' tuta procesio.  Sed al la malfelia
princido oni kunkatenis la manojn kaj ligis lin firme sur
dromedaro, kaj apud li restis iam du rajdistoj, kiuj havis por
iu lia movo plej atenteman okulon.

La maljuna princo estis Saad, sultano de la Veabanoj.[10]
Longan tempon li vivis seninfana, is fine al li naskiis
princido, pri kiu li jam de tiel longe sopiris.  Sed la
astrologoj, kiujn li demandis pri la sorto de l' knabo, deklaris,
ke is lia dudek-dua vivjaro minacados lin la danero, esti
forpelita de iu malamiko.  Por tion eviti, la sultano fordonis la
infanon al sia malnova fidinda amiko Elfi Bejo, por esti de li
edukata; kaj de tiu tempo, dum dudek du dolorplenaj jaroj, li
atendis lian aperon.  i tion la sultano rakontis al sia
supozata filo, kaj esprimis grandan kontention pri lia bela
staturo kaj lia dignoplena tenio.

Kiam ili venis en la landon de l' sultano, ie la loantoj
akceptis ilin per ojokrioj, ar jam tra iuj urboj kaj
vilaoj disvastiis kun rapideco de fulmo la famo pri la alveno
de la sultanido.  Sur la stratoj, sur kiuj ili trapasis, oni jam
starigis arkojn el floroj kaj branoj, brilegaj iukoloraj
tapioj ornamis la domojn, kaj la popolo late gloris Dion kaj
lian Profeton, kiuj sendis al ili tiel belan sultanidon.  io
i tio plenigis per felio kaj ojo la fieran koron de l'
tajloro; sed des pli malfelia sendube sin sentis la vera Omar,
kiu, ankora mankatenita, sekvis en silenta malespero la
procesion.  Neniu atentis lin e la enerala ojego, kiu tamen
en realeco rilatis ja lin.  La nomon Omar kriadis miloj kaj miloj
da vooj, sed pri li, la larajta portanto de la nomo, neniu
interesiis; nur tiu a alia demandis, kiun oni kunforkondukas
tiel firme ligitan, kaj terure sonis en la orelo de l' sultanido
la respondo de liaj gardantoj: "i estas freneza tajloro."

Fine la procesio alvenis en la efurbon de l' sultano, kie oni
jam faris, por ilin akcepti, preparojn e pli grandiozajn, ol en
la aliaj urboj.  La sultanino, maljuneta altrespektinda virino,
atendis ilin kun sia tuta korteganaro en la plej belega salono de
l' palaco.  La plankon de i tiu salono kovris grandega tapio;
la muroj estis ornamitaj per helblua tofo, kiu pendis de
grandaj arentaj hokoj per oraj nuroj kaj kvastoj.

Estis mallume, kiam la procesio alvenis; tial oni jam ekbruligis
en la salono multe da kuglerondaj koloraj lampoj, kiuj faris el
la nokto helan tagon.  Ili elradiadis plej klare kaj plej
multkolore en la profundo de l' salono, kie sur trono sidis la
sultanino.  La trono staris sur kvar tupoj kaj estis
irkaforita per senmiksa oro kaj enmete ornamita per grandaj
ametistoj.  La kvar plej eminentaj emiroj tenadis super la kapo
de l' sultanino baldakenon el rua silko, kaj la ejko de
Medina ventumadis in per ventumilo el pavaj plumoj.

Tiel la sultanino atendis sian edzon kaj sian filon.  Tiun i
lastan anka i neniam revidis de lia naskio, sed
signifoplenaj sonoj jam aperigis al i la infanon, pri kiu
sopiris ia koro, kaj tial i estis certa, ke e el inter
miloj da aliaj i tuj lin povus rekoni.  Nun ekadiis la bruo
de la alproksimianta procesio, trumpetado kaj tamburado
intermiksiis kun la oja apladado de l' popola amaso, la
hufofrapado de la evaloj eksonis sur la korto de l' palaco,
iam pli kaj pli proksime bruadis la paoj de la venantoj,
malfermegiis la pordoj de l' salono, kaj tra la vicoj de la
falantaj sur la vizaon servistoj rapidis la sultano, tenante
sian filon per la mano, anta la tronon de l' patrino.

"Jen," li parolis, "mi alkondukas al vi tiun, pri kiu vi de
tiel longe sopiras."

Sed la sultanino interrompis lin.  "Tio ne estas mia filo," i
ekkriis; "tio ne estas la trajtoj de vizao, kiujn la Profeto
al mi montris en sono!"

En la momento, kiam la sultano volis fari al i riproojn pri
ia superstio, malfermiis subite la pordo, kaj, persekutata
de siaj gardantoj, de kiuj li sin deiris per streo de iuj
siaj fortoj, Princido Omar enkuregis en la salonon.  Senspira li
etis sin teren anta la trono: "i tie mi volas morti;
prenu, ho patro kruela, mian vivon, ar toleri tiun i honton
mi jam ne povas!"  iujn konsternegis liaj vortoj, oni amase
interpuiis irka la malfeliulo, kaj jam la alrapidantaj
gardistoj estis pretaj lin kapti kaj religi, kiam la sultanino,
kiu en senparola mirego rigardis ion i tion, salte leviis
de la trono.  "Haltu!" i kriis; "i tiu kaj neniu alia
estas la usta; i tiu homo estas, kiun miaj okuloj neniam
vidis kaj tamen rekonas mia koro!"

La gardistoj jam nevole deturniis de Omar, sed la sultano,
bolante de furioza kolero, kriis al ili, ke ili ligu la
frenezulon.  "Al mi apartenas decidi," li parolis per komanda
voo, "kaj i tie oni ne juas la sonoj de virinoj, sed
la certaj, neerarigaj signoj; i tiu (montrante Labakanon)
estas mia filo, ar li alportis al mi la ponardon, la atestan
signon de mia amiko."

"Li telis in," kriis Omar; "li malnoble profitis mian
sensuspektan konfidon, por min pereigi!"  Sed la sultano ne
askultis la voon de sia filo, ar en iuj aferoj li kutimis
sekvi nur sian propran juon; la malfelian Omar'on li do lasis
perforte fortreni el la salono, dum li mem foriris kun Labakano
en sian privatan ambron, plena de kolero kontra sia sultanino
edzino, kun kiu li tamen jam de dudek kvin jaroj kunvivis en
paco.

La sultanino, siaflanke, profunde malojis pro la usaj
okazintaoj; i havis la firman konvinkecon, ke iu trompisto
ekposedis la koron de l' sultano, ar uste tiun saman
malfeliulon tiom multe da signifoplenaj sonoj jam aperigis al
i kiel ian veran filon.  Kiam ia afliktio iome
kvietiis, i pripensis rimedojn, por konvinki sian edzon pri
lia maljusteco.  Verdire i tio ne estis facila, ar tiu, kiu
pretendis esti ia filo, jam transdonis al la sultano la
ekkonilan ponardon, kaj krom tio li tiel detale informiis pri
la pasinta vivo de Omar, ke nun li ludis sian rolon kun plej
perfekta memfido.  i sendis voki la virojn, kiuj akompanis la
sultanon al la kolono El-Seruja, kaj ordonis, ke ili ion plej
precize rakontu al i, kaj poste i konsiliis kun siaj plej
fidindaj sklavinoj.  Ili jen elektis, jen malelektis tiun kaj
alian rimedon; fine parolis Melesala, maljuna saa erkesino:
"Se mi bone adis, estimegata estrino, la transdoninto de l'
ponardo asertis, ke tiu, kiun vi kredas via filo, nomias
Labakano kaj estas freneza tajloro?" -- "Jes, i estas
tiele," respondis la sultanino; "sed kion vi celas per tio?"
-- "u vi do ne opinias ebla, ke tiu trompisto alfiksis al via
filo sian propran nomon?  Kaj se tiel estas, ekzistas, por kapti
lin, bonega rimedo, kiun mi nun tutkae sciigu al vi." -- La
sultanino klinis sian orelon, kaj la sklavino alflustris
konsilon, kiu ajne tre plais al ia sinjorino, ar tiu i
tuj leviis, por iri al la sultano.

La sultanino estis saa virino, kiu bone konis la malfortajn
flankojn de l' sultano kaj sciis ilin profiti.  i do ajnigis
esti preta ekcedi kaj akcepti la falsan sultanidon; nur unu
kondion i petis por i.  La sultano, kiu nun pentis sian
ekflamon de kolero kontra sia edzino, konsentis pri la
kondio, kaj i parolis: "Mi tre dezirus submeti ilin amba
al provo de lerteco; alia eble igus ilin vetrajdi a
interbatii a eti sagegojn, sed tio estas aferoj, kiujn iu
povas ja fari; ne, mi volus doni al ili taskon, kiu postulas
sagacecon: mi do proponas, ke iu el ili faru kaftanon kaj
pantalonon, kaj tiam ni vidos, kiu faras la plej belajn."

La sultano ekridis kaj diris: "Aj! aj! jen sae vi elpensis!
Mia filo devos konkursi kun via freneza tajloro, kiu el ili
kunkudros la plej bonan kaftanon?  Ne! jen kio estas vere
sensenca!"

Sed la sultanino atentigis lin al tio, ke li jam antapromesis
al i la plenumon de la kondio, kaj la sultano, homo
vortotenema, cedis en la fino, urante tamen, ke kiel ajn bele
la freneza tajloro faros sian kaftanon, li por nenio povos lin
akcepti kiel filon.  Li mem iris al sia supozata filo kaj petis,
ke li komplezu al la kaprico de sia patrino, kiu nun nepre volas
vidi kaftanon de lia mano.  Pleniis per ojo la koro de l'
bona Labakano: se nur de tio i dependas, li diris al si en la
pensoj, sinjorino sultanino balda kontentios kun mi.

Oni jam pretigis du ambrojn, unu por la princido, la alian por
la tajloro; tie ili devis elprovi sian arton; kaj al iu el ili
oni donis nur pecon da silka tofo sufie grandan, tondilon,
kudrilon kaj iom da fadeno.

La sultano estis tre scivola, kian kaftanaon faros lia filo;
kaj anka al la sultanino batis maltrankvile la koro, u ia
ruzo bone sukcesos a ne.  Du tagojn oni difinis al la
konkurantoj por ilia laboro; la trian tagon la sultano sendis
voki sian edzinon, kaj kiam i aperis, li sendis venigi el la du
ambroj la amba kaftanojn kaj la kaftanfarintojn.  Triumfe
Labakano enpais kaj sternis sian kaftanon anta la mirantaj
rigardoj de l' sultano.  "Jen vidu, patro," li parolis, "jen
vidu, respekteginda patrino, u tio i ne estas majstrao?
Kontra la plej lerta kortega tajloro mi kuraus veti, ke fari
tiel belan kaftanon li ne povus."

La sultanino ridetis kaj turnis sin al Omar: "Kaj vi, filo mia,
kion vi plenumis?"  Indigne li etis sur la plankon la silkan
tofon kaj la tondilon.  "Dresi evalojn oni instruis al mi
kaj svingi la sabron, kaj e iu turnira vetbatalo mia lanco
trafas sian celon; sed la artoj de la kudrilo estas al mi
fremdaj; ja e malhonoraj ili estus por zorgato de Elfi Bejo, la
estro de Kajro."

"Ho vera filo de mia rea sinjoro!" ekkriis la sultanino.
"Kial ne estas al mi permesite vin irkapreni, vin nomi mia
filo!  Pardonu, mia edzo kaj estro," i darigis, sin turninte
al la sultano, "ke mi uzis kontra vi i tiun ruzon.  u vi
ankora ne komprenas, kiu estas princo kaj kiu tajloro?  Vere,
belega estas la kaftano, kiun faris sinjoro via filo, kaj mi tre
dezirus lin demandi, e kiu majstro li lernis."

La sultano dronis en profunda medito, malkonfideme rigardante jen
sian edzinon, jen Labakanon, kiu vane penadis kai sian
ruion kaj venki sian agrenon, ke li tiel stulte perfidis
sin.  "Anka i tiu pruvo ne sufias," diris la sultano.
"Sed, ladata estu Allaho, mi konas rimedon por certe sciii,
u mi estas trompita."

Li ordonis alkonduki sian plej rapidan evalon, salte
surevaliis kaj ekforrajdis en arbaron, kiu komenciis ne
malproksime de la urbo.  Tie la malnova legendo, lois bonvola
feino, nomata Adolzajdo, kiu jam ofte per siaj konsiloj helpis la
reojn de lia gento en horoj de urega bezono; tien rapidis la
sultano.  En la mezo de la arbaro estis maldensejo, irkaita
de altaj cedroj.  Tie, la la legendo, lois la feino, kaj
malofte oni kurais tien penetri, ar jam de tempo antikva la
loko inspiris nedifineblan timon, kiu herede transdoniis de
patro al filo.  Apena li alvenis, la sultano desaltis de sia
evalo, in alligis al unu el la arboj, stariis en la mezo de
la loko, kaj ekparolis per lata voo: "Se estas vero, ke vi
donis al miaj prapatroj bonan konsilon en horo de granda bezono,
askultu favore la peton de ilia nepo kaj konsilu al mi en
afero, kie homa prudento nenion vidas."

Apena li eldiris la lastajn vortojn, malfermiis unu el la
cedroj, kaj elpais vualita virino vestita per longa blanka
robo.  "Mi scias, pro kio vi venis al mi, Sultano Saad; via
deziro estas honesta, kaj tial mi volonte vin helpos.  Prenu i
tiujn du kestetojn.  Ordonu al tiuj amba homoj, kiuj pretendas
esti viaj filoj, ke ili elektu.  Mi scias, ke ne maltrafe elektos
tiu, kiu en vero estas via filo."  Tiel parolis la vualita kaj
donis al li du malgrandajn eburajn kestetojn, rie ornamitajn
per oro kaj perloj; sur la kovriloj, kiujn la sultano vane
penadis eklevi, estis surskriboj el enmetitaj diamantoj.

Rajdante hejmen, la sultano pripensis kaj pripensis, kio nur
povas trovii en la kestetoj, kiujn, e per streo de iuj
siaj fortoj, malfermi li ne povis.  Anka la surskriboj donis al
li nenian lumon en la afero, ar sur unu li legis: _Honoro kaj
Gloro_, sur la alia: _Felio kaj Rieco_.  La sultano pensis en
si mem, ke anka al li estus malfacile elekti inter la du
objektoj, kiuj estis egale belaj, egale allogaj.

Reveninte en sian palacon, li sendis voki la sultaninon kaj
raportis al i, kion diris la feino; kaj nun plenigis ian
koron mistera espero, ke tiu, al kiu i sentis sin tiel forte
altirata, elektos la kesteton, kiu pruvos lian rean devenon.

Anta la trono de l' sultano oni starigis du tablojn; per sia
propra mano la sultano metis sur ilin la du kestetojn; poste li
supreniris la tronon kaj faris signon al unu el siaj sklavoj, ke
li malfermu la pordon de l' salono.  Brilanta procesio de paaoj
kaj emiroj de la regno, kiujn alvokis al si la sultano, envenis
arege tra la malfermita pordo.  Ili sidiis sur belegaj kusenoj
lalonge de la muroj.  Kiam ili iuj sidiis, la sultano
denove faris signon, kaj oni alkondukis Labakanon.  Per fieraj
paoj li trairis la salonon, etis sin teren anta la trono
kaj diris: "Kion ordonas mia sinjoro kaj patro?"

La sultano rektiis sur sia trono kaj diris: "Mia filo! pri la
praveco de viaj pretendoj je tiu i nomo oni latigis dubojn;
unu el tiuj kestetoj certigos per sia enhavo la purecon de via
naskio; elektu! mi ne dubas, ke vi elektos la ustan!"

Labakano leviis kaj alpais anta la kestetojn.  Longe li
pripensis, kiun li elektu, fine li parolis: "Altrespektata
patro! kio pli alta ol la felio esti via filo?  Kio pli nobla
ol la rieco de via favoro?  Mi elektas la kesteton, kiu montras
la surskribon: Felio kaj Rieco."

"Ni balda scios, u vi bone elektis; intertempe sidiu sur
tiu kuseno apud la Paao de Medina," diris la sultano kaj faris
signon al sia sklavo.

Oni alkondukis Omar'on.  Lia rigardo estis malluma, lia mieno
maloja, kaj lia tuta aspekto vekis eneralan kompaton e la
apudestantoj.  Li etis sin teren anta la trono kaj demandis
pri la volo de l' sultano.  La sultano klarigis al li, ke li
devas elekti unu el la kestetoj; li leviis kaj alpais anta
la tablon.  Atente li legis amba surskribojn, poste li parolis:
"La lastaj tagoj instruis al mi, kiel necerta estas la felio,
kiel pasemaj iuj riaoj.  Sed krom tio ili instruis al mi,
ke en la brusto de homo kuraa loas nedetruebla trezoro, la
honoro, kaj ke la brile lumanta stelo de l' gloro neniam forpasas
samtempe kun la felio.  Do, e se por iam mi perdas nun mian
kronon, jen falis la kubo!  Honoro kaj Gloro, vin mi elektas!"

Li metis sian manon sur la elektitan kesteton; sed la sultano
ordonis, ke li haltu, kaj faris signon al Labakano, ke anka li
alpau anta sian tablon kaj metu la manon sur sian kesteton.
Dume la sultano ordonis, ke oni alportu al li pelvon kun akvo el
la sankta fontano Zemzem en Mekka, antalavis siajn manojn por
prei, turnis sian vizaon orienten, etis sin teren kaj
preis.  "Dio de miaj prapatroj, kiu de jarcentoj konservis
nian genton pura kaj senmiksa, malhelpu, ke la nomo de la
Abasidoj estu profanita de iu malnoblulo, protektu kaj helpu mian
veran filon en tiu i horo de l' provo."

Li leviis kaj resupreniris sian tronon.  enerala scivolego
tenis kvaza enkatenitaj iujn apudestantojn; korpremate
atentaj, apena ili kurais spiri; e museton oni povus adi
kurantan tra la salono, tiel senbrue sin tenis la tuta
korteganaro: la postestarantoj etendis la kolon super la kapojn
de la antastarantaj vicoj, por rigardi al la kestetoj.  Nun
ekparolis la sultano: "Malfermu la kestetojn," kaj tiuj i
lastaj, kiujn is nun nenia potenco povis malfermi, eksalte
malfermiis per si mem.

En la de Omar elektita kesteto kuis, sur velura kuseno,
malgranda ora kroneto kaj sceptro; en la kesteto de Labakano --
granda kudrilo kaj iom da fadeno.  La sultano ordonis al amba,
ke ili alportu al li siajn kestetojn.  Li prenis en sian manon la
kroneton de sur la kuseno; kaj, jen mirinda vidao! en tiu sama
momento i ekpligrandiis, kaj iam i fariis pli kaj pli
granda, is i atingis la grandecon de vera krono.  Li metis la
kronon sur la kapon de sia filo Omar, kiu staris anta li genue,
kisis lin sur la frunto kaj ordonis al li sidii e lia dekstra
mano.  Sed al Labakano li turnis sin kaj parolis: "Estas malnova
proverbo: _Restu tajloro e via laboro!_  Vere, vi ne meritas
mian favoron, sed petis pro vi iu, al kiu mi hodia nenion povas
rifuzi; tial mi pardone lasas al vi vian mizeran vivon, sed se vi
atas mian konsilon, vi iru, kiel eble plej rapide, for el mia
lando."

Hontigita, kvaza dispremegita kiel li estis, la kompatinda
subtajloro nenion povis respondi; li etis sin teren anta la
princo, kaj larmoj etiis el liaj okuloj.  "u vi povas
pardoni al mi, princo?" li diris.

"Al amikoj fideleco, al malamikoj grandanimeco, jen pri kio
fieras iu Abasido," respondis la princo, igante lin levii;
"foriru en paco." -- "Ho vera filo mia!" ekkriis, kortuita,
la maljuna sultano kaj etis sin sur la bruston de la filo; la
emiroj kaj paaoj kaj iuj eminentuloj de l' regno leviis de
siaj sidejoj kaj kriis: "Vivu la nova reido!" kaj, dum la
enerala ojego, Labakano, tenante sub la brako sian kesteton,
elteliis el la salono.

Li malsupreniris en la stalon de l' sultano, bridis sian evalon
Murva kaj elrajdis tra la pordego en direkto al Aleksandrio.
Kvaza sono aperis al li lia tuta princa vivo, kaj sole la
belega kesteto, rie ornamita per perloj kaj diamantoj,
rememorigis al li, ke sono i ja tute ne estis.  Reveninte
fine Aleksandrion, li alrajdis al la domo de sia estinta majstro,
desaltis teren, alligis sian evalon al la pordo kaj enpais en
la laborejon.  La majstro, kiu en la komenco lin ne rekonis,
faris multe da ceremonioj kaj demandis, per kio li povas lin
servi.  Sed rigardinte de pli proksime sian vizitanton kaj
rekoninte sian iaman lernanton, li alvokis siajn subulojn, kaj
iuj sin etis kiel frenezaj kontra la kompatinda Labakano,
kiu tute ne atendis tian entilan akcepton: ili prilaboris lin
per gladiloj kaj ulnoj, pikis per kudriloj kaj pinis per akraj
tondiloj, is li falis ellacigita sur amason da malnovaj
vestaoj.

Dum li tie kuis, faris al li la majstro furiozajn riproojn
pro la telita vesto; vane Labakano certigis lin, ke uste pro
tio li revenis, ar li volas ion kompensi; vane li proponis
trioblan kompensaon; la majstro kaj liaj subuloj sin etis sur
lin denove, lin orde trabastonis kaj forpelis el la domo.
Vundbatita kaj ifonita, li sidiis sur sian evalon Murva kaj
rajdis en karavanejon.  Tie li kuigis sian lacan disbatitan
kapon kaj ekmeditis pri la suferoj de l' vivo surtera, pri la
tiel ofte nekonfesata merito kaj pri la senvaloreco kaj pasemeco
de iuj mondaj trezoroj.  Li ekdormis kun la decido, rezigni pri
ia grandeco kaj farii respektinda buro de la urbo.  Kaj la
morgaan tagon li ne pentis pri sia decido, ar la peza mano de
l' majstro kaj la egale pezaj manoj de liaj subuloj jam
definitive forbastonis el lia doloranta korpo lian tutan
motecon.

Por alta prezo li vendis al juvelisto sian kesteton, aetis al
si domon kaj starigis tajloran laborejon.  Fininte iujn
antaaranojn kaj alkrointe anta sia fenestro elpendaon
kun la surskribo: "Labakano, tajloro," li sidiis en sia
laborejo, kaj, per la kudrilo kaj fadeno, kiujn li trovis en la
kesteto, li komencis fliki la veston, kiun la majstro tiel kruele
disiris.  Sed foje oni vokis lin por kelkaj momentoj for de lia
laboro, kaj kiam li volis denove sin preni al i, kia stranga
vidao sin prezentis al lia rigardo!  Kvankam gvidate de neniu,
la kudrilo darigis diligente kudradi; i faris delikatajn,
graciajn stebojn, kiajn Labakano mem ne faris e en siaj plej
artoriaj momentoj!

Vere, e la plej malgranda donaco de bonvola feino estas utila
kaj grandvalora!  Kaj ankora alian valoron havis i tiu
donaco: kiel ajn diligente laboris la kudrilo, la fadeno neniam
finiis.

Labakano akiris grandan klientaron kaj estis balda la plej fama
tajloro, longe kaj lare.  Li altranadis la vestojn kaj
faradis la unuan stebon per la kudrilo, kaj tuj i tiu laboris
plue kaj senese, is la vesto estis preta.  Majstro Labakano
havis balda la tutan urbon kiel klientaron, ar li laboradis
bele kaj treege malkare; nur pri unu sola afero la Aleksandrianoj
skuadis malaprobe la kapon, nome: ke li laboradis tute sen
lernantoj kaj iam post lositaj pordoj.

Tiel la kesteta sentenco, promesinta _felion_ kaj _riecon_,
fine plenumiis; felio kaj rieco, almena en meza mezuro,
akompanadis la paojn de la bona tajloro; kaj iufoje kiam li
adis pri la gloro de la juna sultano Omar, kiu nun vivis en
ies buo, -- kiam li adis, ke tiu kuraulo estas la fiero
kaj la amo de sia popolo kaj la teruro de siaj malamikoj, tiam la
iama princo pensis en si mem: "Tamen pli bone ja estas, ke mi
restis tajloro, ar honoro kaj gloro estas ja daneraj
aferoj."  Tiel vivis Labakano, kun si mem kontenta, de siaj
samurbanoj respektata; kaj se la kudrilo ne perdis sian magian
povon, certe i ankora iam kudradas per la eterna fadeno de
la bona feino Adolzajdo.

e la subiro de la suno la karavano reekvojiris pluen, kaj
balda i atingis Birket el Had, "Fontanon de l'
Pilgrimantoj," de kie is Kajro estas nur trihora irado.  Oni
sciis, ke irka tiu tempo la karavano alvenos, kaj balda la
komercistoj havis la ojon vidi siajn amikojn venantajn renkonte
al ili el Kajro.  Ili eniris en la urbon tra la pordego Bab el
Falk, ar i estis rigardata kiel felia antasigno, eniri
tra tiu pordego, tra kiu en pasinta tempo trapasis la Profeto.

Sur la foirejo la kvar turkaj komercistoj adiais la fremdulon
kaj la grekan komerciston Zalekos kaj iris hejmen kun siaj
amikoj.  Zalekos kondukis la fremdulon al bona karavanejo kaj
invitis tie tagmani.  La fremdulo akceptis la inviton, sed li
antae foriris ani sian vestaron, promesinte balda reveni.

La greko jam faris iun antaaranon, por bone regali la
fremdulon, por kiu li eksentis dum la vojao apartan
korinklinon; kaj kiam la manaoj kaj trinkaoj staris bonorde
sur la tablo, li sidiis, por atendi sian gaston.

Nun fine li adis lin, alproksimiantan per malrapidaj pezaj
paoj lalonge de la koridoro, kiu kondukis al lia ambro.  Li
leviis, por iri renkonte al li kaj fari al li tutkoran
akcepton; sed, malferminte la pordon, li ekpais malantaen,
terurita, ar jen renkontis lin e la sojlo tiu timiga
rumantelulo!  Ankora unu rigardon li etis sur lin: iluzio
i ne estis; la sama alta majesta figuro, la masko, tra kiu la
nigraj okuloj rigardis lin fulme, la rua mantelo kun la oraj
brodaoj -- io tio, el la plej teruraj horoj de lia vivo,
estis al li ja nur tro bone konata.  Interbatalantaj sentoj
skuadis ekscite la bruston de Zalekos.  Estas vero, ke li jam
repaciis kun tiu bildo de sia memoro, kaj tamen la vido de tiu
nekonato, kiun li jam de longe pardonis, dismalfermis denove
iujn vundojn de lia koro: tiuj doloroplenaj horoj de
antamorta timo, tiu agrenego, kiu venenis por iam lian
junan vivon, denove preterpasis anta lia animo kvaza per
unumomenta ekflugo.

iam senmove staris la aperao sur la sojlo.  "Kion vi volas,
terura?" ekkriis la greko.  "For de miaj okuloj, ke mi ne
malbenu vin!"

"Zalekos!" parolis el sub la masko konata voo; "u tiel
vi akceptas vian gaston?"  La parolanto demetis la maskon kaj
disovis de sia brusto la mantelon: i estis Selim Baru, la
fremdulo.

Sed Zalekos ajnis ankora ne trankviligita: terure estis al
li en eesto de tiu fremdulo, ar nur tro klare li rekonis en
li la nekonaton de _Ponte vecchio_.  Tamen tiu i sento cedis
fine al lia kutima gastamo; kaj, nenion dirante, li faris signon
al la fremdulo, ke li sidiu kun li al la tablo.

"Mi divenas viajn pensojn," prenis Selim Baru la parolon,
kiam ili sidiis, "ar vi rigardas min per elokvente
demandantaj okuloj.  Mi povus silenti kaj neniam plu min montri
al viaj rigardoj, sed mi uldas al vi klarigon pri mia konduto,
kaj tial mi kurais, e riskante vian malbenon, aperi anta vi
en mia iama vestmaniero.  Vi iam diris al mi: 'La la kredo de
miaj prapatroj mi devas lin ami; cetere, li sendube estas e pli
malfelia ol mi.'  Tion i lastan vi kredu nur, amiko
Zalekos; kaj nun adu mian senkulpion.

"Mi devas reveni is la komenco, por min bone komprenigi.  Mi
naskiis en Aleksandrio, de kristanaj gepatroj.  Mia patro, la
pli juna filo de malnova glora franca familio, estis konsulo de
sia lando en Aleksandrio.  De mia deka jaro oni edukis min en
Francujo e frato de mia patrino; kaj pasis jam kelkaj jaroj de
post la komenco de la revolucio, kiam mi forlasis mian patrujon,
por seri trans la maro rifuejon e miaj gepatroj; akompanis
min mia onklo, kiun minacis nun en la lando de liaj prapatroj
plej grandaj daneroj.  Plenaj de espero, ke ni reakiros en la
gepatra hejmo la trankvilon kaj pacon, je kiu senigis nin la
furioza franca popolo, ni albordiis en Aleksandrio.  Sed ho ve!
ne ion mi trovis en la domo de mia patro, kiel i devas esti.
Estas vero, ke la eksteraj ventegoj de tiu malkvieta tempo
ankora ne atingis is tie; sed des pli neatendite trafis la
malfelio mian familion en ia plej profunda interno.  Malmulte
da tempo antae, mia frato, esperoplena junulo, efsekretario
de mia patro, edziis kun juna knabino, filino de firenza
nobelo, kiu lois en nia najbarao; du tagojn anta nia
alveno, i subite malaperis, kaj e la plej malgrandan
postesignon de la malfelia knabino nek nia familio nek ia
patro povis trovi.  Oni fine konvinkiis, ke i nesingardeme
promenis tro malproksimen de la urbo kaj falis en la manojn de
rabistoj.  Por mia kompatinda frato i tiu penso estus eble
malpli aflikta, ol la hontinda vero, kiun ni nur tro balda
eksciis: la perfidulino enipiis kaj forveturis eksterlandon
kun juna Napolano, kiun i ekkonis en la domo de sia patro.
Kvaza freneza de kolero, mia frato faris ion eblan por venigi
al juo la kulpulinon; sed vane: liaj klopodoj, kiuj faris
sensacion en Napolo kaj Firenzo, servis nur por plenumi lian
propran malfelion kaj iujn nin pereigi.  La firenza nobelo
foriris returne en sian patrujon; al ni li kredigis, ke li volas
havigi justecon al mia frato, sed en realeco li celis nian
ruinon.  En Firenzo li malprosperigis iun esploron, kiun
entreprenis mia frato; kaj la influon, kiun li akiris al si per
iuj eblaj rimedoj, li lerte profitis por altiri sur mian patron
kaj mian fraton la suspekton de la franca registaro: per plej
hontindaj tromprimedoj oni kaptis ilin, fortrenis Francujon kaj
igis tie mortigi per la ekzekutista hakilo.  Mia malfelia
patrino fariis freneza, kaj pasis dek longaj monatoj, anta ol
la morto liberigis in de ia terura stato, kiu tamen en la
lastaj tagoj aniis en plenan, klaran konscion.  Tiel mi nun
troviis tute sola en la mondo, sed nur _unu_ penso okupis mian
spiriton, nur _unu_ penso igis min forgesi pri mia funebro; kaj
tiu penso, kiun, en sia lasta horo, mia patrino mem ekbruligis en
mi, balda fariis kvaza ardega flamo en mia animo.

"Kiel mi jam diris, mallonge anta ia fino revenis al i la
konscio; i lasis min voki kaj parolis trankvilanime pri nia
malfelio kaj pri sia propra morto.  Poste i petis iujn
aliajn forlasi la ambron; kun solena mieno i sidiis
rektiinte sur sia mizera kuejo kaj diris, ke mi povas akiri
ian benon, se mi uros tion plenumi, kion i nun ordonos al
mi.  Kortuita de la vortoj de l' mortanta patrino, mi ure
promesis plenumi ian volon.  e tio i komencis denove
suruti per insultoj la Firenzanon kaj lian filinon kaj ordonis
al mi, kun plej teruraj minacoj de ia malbeno, veni kontra
li mian malfelian familion.  i mortis en miaj brakoj.  Jam de
longe dormetis en mia animo tiu penso pri veno; nun i
plenforte vekiis.  Mi kolektis la reston de mia patra havo kaj
uris al mi mem, ke mi uzos iun eblan rimedon, por plenumi
mian venon, e se mi per tio pereos.

"Balda mi alvenis Firenzon, kie mi tenis min kiel eble plej
kaite.  Multe malhelpis mian planon la situacio, en kiu sin
trovis miaj malamikoj.  La maljuna Firenzano fariis intertempe
gubernatoro, kaj nun e la plej malgranda suspekto li havis en
mano iujn rimedojn, por min pereigi.  Akcidento venis al mia
helpo.  Unu vesperon mi ekvidis, irantan tra la stratoj, homon en
konata livreo; lia ancelia irado, lia malgaja mieno kaj lia
kolera murmurado de _santo sacramento_ kaj _maledetto diavolo_
rekonigis al mi la maljunan Pietron, serviston de la Firenzano,
kiun mi jam konis en Aleksandrio.  Mi ne dubis, ke li koleras
kontra sia sinjoro, kaj mi decidis profiti lian malbonan
humoron.  Li ajnis tre mirigita, vidante min tie, forte
plendis, ke de l' tempo, kiam lia sinjoro fariis gubernatoro,
li per nenio jam povas lin kontentigi; kaj balda mia oro,
subtenata de lia kolero, translogis lin definitive al mia flanko.
La efa malhelpo estis tiel forigita; mi havis dungitan
serviston, kiu en iu horo malfermos por mi la pordon de mia
malamiko; kaj de nun maturiis iam pli rapide mia plano de
veno.  Al mi ajnis, ke la mizera vivo de la maljuna Firenzano
tute ne havas ian egalpezon kun la pereo de mia familio; ne, sian
plej amatan li devas vidi mortigita: kaj tio estis Bianka, lia
filino.  u i ne estis i, kiu tiel hontinde krimis kontra
mia frato? -- i ja, kiu estis la efa kazo de nia
malfelio?  E ojigis mian venosoifantan koron la novao,
ke uste tiutempe Bianka intencis la duan fojon edzinii; mi
tuj prenis decidon: nun morti i nepre _devas_.  Tamen mi timis
plenumi propramane la krimon, kaj anka Pietron mi ne juis
kapabla in fari; tial ni irkaesploris, por trovi iun, kiu
povus prizorgi la aferon.  El la Firenzanoj mi kurais dungi
neniun, ar neniu entreprenus ion tian kontra la gubernatoro.
Fine naskiis en la kapo de Pietro la plano, kiun mi poste
plenumis; samtempe, ar vi estas fremdlandano kaj kuracisto, li
proponis vin kiel plej tagan ekzekutiston.  Pri la plua irado
de la afero vi ja scias.  Nur via tro granda singardemo kaj
honesteco preska malprosperigis mian entreprenon: de tio venis
la epizodo de la mantelo.

"Pietro malfermis por ni la pordeton en la palaco de l'
gubernatoro, kaj ne malpli kae li volis nin poste reelkonduki
sur la straton; sed tra fendo en la pordo ni povis bone vidi
iun detalon de la mortigo, kaj, terurite de la infera
spektaklo, ni forkuregis el la domo.  Antaenpelate de timo kaj
pento, mi kuris pli ol du cent paojn, is mi falis senforta
sur la tupojn de preejo.  Kiam mi fine reakiris la
memregadon, mia unua penso estis pri vi kaj via terura sorto, se
oni vin trovos en la palaco.  Mi alteliis tien, sed nek de vi
nek de Pietro mi povas trovi e la plej malgrandan, postsignon;
sed la pordeto ankora staris malfermita, kaj tial mi almena
povis esperi, ke vi jam profitis la okazon por forkuri el la
domo.

"Kiam fariis tago, timo anta eltrovio kaj premanta sento
de pento igis por mi neeble, ke mi restu plue en Firenzo.  Mi tuj
foriris Romon.  Sed prezentu al vi mian konsternion, kiam oni
tie post kelkaj tagoj rakontadis ie la aferon, kun la aldono,
ke la mortigisto, greka kuracisto, estas kaptita.  Maltrankvila,
timoplena, mi reiris Firenzon: jam antae mia veno ekajnis
al mi iom supermezura, sed nun mi in e malbenis, ar multe
tro kare mi pagus por i, se la prezo estus via vivo.  Mi
alvenis Firenzon en la sama tago, kiu rabis al vi vian manon.
Kion mi sentis, vidante vin suriri la eafodon kaj tiel heroe
suferi, pri tio mi ne volas paroli; sufias diri, ke kiam via
sango tie elprucis, jam fariis neancelebla mia decido,
doligi al vi la reston de via vivo.  Vi mem ja ion scias, kio
poste okazis, kaj restas al mi nur klarigi, kial mi faris kun vi
i tiun vojaon.  Kiel peza aro premis min la penso, ke vi
ankora ne pardonis min; tial mi decidis kunvivi kun vi dum
multaj tagoj kaj fine fari plenan malkaan konfeson pri mia
kulpo."

is nun, dum lia gasto parolis, la greko silentis; nun, kiam li
finis sian rakonton, li etendis al li, kun milda rigardo, sian
manon.  "Mi bone sciis, ke vi estas pli malfelia ol mi, ar
iam, kvaza per nigra nubo, mallumigos tiu krimo la tagojn de
via vivo; el mia tuta koro mi pardonas al vi.  Sed permesu, ke mi
faru al vi ankora unu demandon: kiel fariis, ke vi venis sub
tiu i formo en la dezerton?  Kion vi faris poste, aetinte por
mi la domon en Konstantinopolo?"

"Mi reiris Aleksandrion," respondis la alia.  "Malamo al iuj
homoj bolis en mia brusto, flamanta malamo precipe al tiuj
nacioj, kiujn oni nomas 'kulturaj': kredu al mi, e miaj
Muslimoj mi sentis min multe pli bone.  Nur de malmulte da
monatoj mi jam estis en Aleksandrio, kiam okazis la invado de
miaj samlandanoj.  Mi vidis en ili nur la ekzekutintojn de mia
patro kaj de mia frato; tial mi kolektis el inter miaj konatoj
kelke da samepensantaj junuloj kaj aliis al tiuj kuraaj
Mamelukoj, kiuj tiel ofte fariis la teruro de la franca armeo.
Post la militiro, mi ne povis decidi reveni al la laboroj de l'
paco.  Mi vivis kun mia areto da samideanaj amikoj sovaan vivon
de vagisto, dediitan al batalo kaj aso.  Kun tiuj homoj, kiuj
respektas min kiel hetmanon, mi vivas kontenta; ar kvankam miaj
Azianoj ne estas tiel kulturitaj, kiel viaj Eropanoj, tamen ili
estas tute netuitaj de envio kaj kalumniemo, de egoismo kaj
ambicio."

Zalekos dankis la fremdulon pro lia sciigo, sed esprimis sian
opinion, ke estus pli konforme al lia alta instruiteca rango, se
li vivus kaj laborus en la kristanaj landoj de Eropo.  Li
prenis lian manon kaj petis lin veni kun li, ke ili kune vivu kaj
mortu.

Kortuita, la gasto rigardis lin.  "El tio mi scias," li
diris, "ke vere vi min pardonis, ke vi vere min amas.  Akceptu
pro tio mian plej varman dankon."  Li salte leviis kaj
ekstaris plenstature anta la greko, kiun preska teruris la
militista tenio, la nigraj fulmebrilantaj okuloj, la profunda
misteroplena voo de lia gasto.  "Via propono estas bela,"
parolis tiu i plue; "por iu alia i estus alloga, sed mi --
ne povas in akcepti.  Jam staras selita mia evalo, jam
atendas min miaj servistoj; adia, Zalekos!"

La amikoj, kiujn la sorto tiel mirinde kunigis, irkaprenis
sin adiaante.  "Kaj kiel mi devas vin nomi?  Kiel nomias mia
gasto, kiu vivos eterne en mia memoro?" demandis la greko.

La fremdulo rigardis lin longe, ankora unu fojon premis al li
la manon kaj diris: "Oni nomas min la sinjoro de la dezerto; mi
estas _la rabisto Orbasano_."


FINO.




[1] Turka interpretisto (vorto internacia).

[2] La turka registaro: angl., _The Porte_; fr., _La (Sublime)
Porte_; germ., _Die (hohe) Pforte_.

[3] Nomo, kiun donas orientanoj al iuj okcident-eropanoj:
_Franko_ estas do, la tio, _ne_ identa al _Franco_.

[4] Estinta itala ormonero: ital., _zecchino_; hisp., _zequi_;
france kaj angle, _sequin_; germ., _Zechine_.

[5] _Altano_: germane, _Altan_: balkonsimila teraseto a estrado,
alkonstruita al doma fasado kaj portata de subkonstruao (u
muroj, u kolonoj); en i tiu rilato i diferencas de ordinara
balkono, kiu elstaras el la muro de l' domo.  La germana vorto
_Altan_ devenas de la itala _altana_.

[6] Turka juisto.

[7] En la moderna turka lingvo _Kapitan-Paao_, efadmiralo de
la turka militiparo.

[8] _Agao_, turka oficiro.

[9] _Kadio_: turka juisto; _muftio_: turka efpastro.

[10] Mahometana sekto, fondita de Abd ul Wahab, irka la jaro,
1745.











End of the Project Gutenberg EBook of La Karavano, by Wilhelm Hauff

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA KARAVANO ***

***** This file should be named 22070-8.txt or 22070-8.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.net/2/2/0/7/22070/

Produced by David G. Simpson

Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
